Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với các nhà thơ tham gia sân thơ Trẻ năm nay.

- Đến hẹn lại lên, Ngày thơ Việt Nam năm 2011 các nhà thơ trẻ lại có một sân chơi để tung hoành và thể hiện các ý tưởng của mình. Năm nay, các nhà thơ trong sân thơ Hiện đại thể hiện ý tưởng qua chõng thơ của mình với biểu tượng của chiếc laptop. Các anh chị có thể cho biết ý tưởng thể hiện "chõng thơ" của mình như thế nào?

Dịch giả Thụy Anh.

- Dịch giả Thụy Anh: Năm nay có một điều độc đáo là sân thơ Hiện đại có thêm chõng Thơ dịch, điều này khiến tôi cảm thấy ngạc nhiên và phấn khởi. Nhưng nếu biết rằng đang sắp có một trung tâm dịch thuật của Hội Nhà văn như thông tin được nhà thơ Hữu Thỉnh thông báo gần đây thì có lẽ cũng không còn quá ngạc nhiên nữa. Tôi cho rằng, đây là một "động thái" thể hiện sự quan tâm của Ban tổ chức Ngày thơ Việt Nam 2011 nói riêng và của Hội Nhà văn nói chung đến việc giao lưu văn hóa - văn học, nhất là sau Đại hội quảng bá và giao lưu văn học Việt Nam với thế giới vừa qua. Dịch văn học vài năm nay đã được đầu tư và chú ý, tuy nhiên dịch thơ lại là một câu chuyện không đơn giản.

Lần đầu tiên thơ dịch được xuất hiện trên sân Thái Học của Văn Miếu - có nghĩa là lao động của người dịch thơ được khuyến khích và đánh giá đúng mức. Trên chõng Thơ dịch năm nay, theo tôi được biết thì ngoài thơ tiếng Anh, tiếng Nga được chuyển ngữ ra tiếng Việt, còn có cả thơ Việt Nam được dịch ra tiếng Pháp nữa. Những dịch giả tham gia đều là những người còn trẻ và còn đầy nhiệt tình sáng tạo, cống hiến. Ý tưởng của chõng Thơ dịch này sẽ nhấn mạnh vào sự hội nhập văn hóa - văn học thông qua các dịch phẩm mới được xuất bản gần đây.

Nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai.

- Nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai: Trước hết, tôi muốn tri ân độc giả ở chõng thơ - thi quán của mình. Năm mươi độc giả đầu tiên đến thăm chõng thơ Nguyễn Phan Quế Mai sẽ được tặng tập thơ “Cởi gió”, tập thơ đoạt giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội 2010 và vừa được NXB Hội Nhà văn tái bản. Nơi chõng thơ, độc giả cũng có dịp tương tác với các bài thơ dịch của tôi, nhất là những bài thơ đã đạt nhiều giải thưởng quốc tế, viết về chiến tranh Việt Nam của nhà thơ Bruce Weigl (in trong tập thơ và hồi ký “Sau mưa thôi nã đạn”). Tôi muốn được lưu giữ tình cảm và góp ý của độc giả trong quyển lưu bút Sổ thơ. Và tôi cũng đang chuẩn bị thêm một vài bất ngờ nho nhỏ nữa dành cho độc giả.

- Nhà thơ Bảo Chân: Thực ra, tôi không có ý tưởng nào đặc biệt cả, tất cả ý tưởng sáng tạo của tôi sẽ thể hiện qua những câu thơ, bài thơ và trong những tập thơ của tôi, đặc biệt là tập mới nhất "Những chiếc gai trong mơ", đây là tập thơ song ngữ do tôi tự dịch sang tiếng Anh, NXB Thế giới ấn hành tháng 11 năm 2010. Tập thơ sẽ được trưng bày và bán tại Ngày thơ Việt Nam năm nay.

- Có thể nói rằng, với những khuôn mặt khác nhau của những ý tưởng này, các anh chị đang làm cho không khí của ngày Rằm Nguyên tiêu rộn ràng mà vẫn đầy thi hứng. Tuy phải bỏ rất nhiều công sức để góp một gương mặt thơ hiện đại trong Ngày thơ Việt Nam, song trên thực tế, ngày hội thơ của những nhà thơ trẻ không phải lúc nào cũng để lại những dư âm dài lâu trong lòng độc giả, khán giả cũng như sự ghi nhận của các nhà thơ "già". Các anh chị đang có tâm tư gì đối với những điều này cũng như đối với thực trạng của thơ trẻ đương đại?

- Nhà thơ Mai Văn Phấn: Cách đây mấy ngày, Ban nhà văn Trẻ do nhà văn Võ Thị Xuân Hà đã ký giấy mời trân trọng tôi tham gia sân thơ Hiện đại. Theo Thông cáo báo chí của Ban nhà văn Trẻ - Hội Nhà văn Việt Nam có viết: Từng được gọi là sân thơ Trẻ, sân thơ Hiện đại 2011 sẽ có nhiều đổi mới cả về hình thức lẫn nội dung. Đó là một không gian thơ trẻ trung, hiện đại, rộng mở, có sự biểu diễn, tương tác và giao lưu của những nhà thơ trẻ đã định hình được chỗ đứng của mình trong lòng công chúng.

Nếu xét tuổi đời, tôi thuộc những nhà thơ "già", nhưng Ban tổ chức đã đánh giá sự trẻ lại, đổi mới quyết liệt của một số nhà thơ trong những năm qua. Cụm từ "những nhà thơ trẻ" ở đây được hiểu một thế hệ thi ca, bất kể tuổi tác, đang bật dậy mãnh liệt khẳng định phong cách, tiếng nói chính thức của thế hệ mình, đầy ắp hơi thở đời sống đương đại trong giai đoạn chuyển mình quan trọng của đất nước. Còn ngày hội thơ, của bất kỳ thế hệ nào đều là dịp tôn vinh vẻ đẹp thi ca. Sau những giây phút vui vẻ hội hè, mỗi nhà thơ lại âm thầm với sáng tạo của mình.

Nhà thơ Bảo Chân.

- Nhà thơ Bảo Chân: Sau 11 năm, tôi mới in tập thơ thứ 3, điều này không có nghĩa là trong 11 năm qua, tôi không dành thời gian cho thơ. Tôi chỉ muốn lui về một góc, lắng nghe bản thân mình, lắng nghe mọi người, lắng nghe thế giới xung quanh, và lặng lẽ viết. Tôi cho rằng, mỗi nhà thơ tự phải tìm một con đường cho riêng mình để đến với thơ và mang thơ đến với bạn đọc thực sự của nó. "Hoa đến kì hoa nở", "trăng đến mùa trăng tròn". Và tôi tin, những ai đã trót yêu thơ ca thì chắc chắn không thể từ bỏ nó, dẫu có thế nào.

- Nhà thơ Nguyễn Quang Hưng: Sự ghi nhận của người đọc hay người đi trước, tôi nghĩ từ "người đi trước" thì hợp hơn từ "đàn anh”, nhà thơ "già", bởi thật khó để xác định những gì đó là "đàn anh, đàn chị" hay "đàn em" trên hành trình này, thì phải căn cứ vào cả chặng đường dài sáng tác với những thành quả hay đột phá cụ thể cùng những lan tỏa của nó. Chứ không thể hy vọng hay dựa vào một ngày hội thơ để có thể gây ấn tượng lớn hay tạo dư âm lâu dài được.

Ngày thơ là không gian chúng ta gặp gỡ, chia sẻ những sáng tác mình tâm đắc, những quan điểm, suy nghĩ chân thành và cùng tôn vinh tác phẩm hay, tinh thần thi ca của người đọc lẫn người viết. Chứ kỳ vọng vào một ngày này để có dư âm lâu dài thì chắc sẽ không thể thỏa mãn. Còn thực tế thơ trẻ hôm nay qua những gì tôi đọc được - tôi nói "thực tế" chứ không nói "thực trạng" vì đó không phải là cái gì đó trầm kha hay gớm ghiếc - đang cho thấy một tiến trình khai phá, tìm đường. Nó đòi hỏi tất cả chúng ta phải chăm chỉ và nhẫn nại.

- Nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai: Sân thơ Trẻ năm nay được đổi tên thành sân thơ Hiện đại, với sự tham gia của các nhà thơ trẻ và không trẻ nữa. Tôi nghĩ rằng thơ không có tuổi, và công chúng là những người tinh tế, luôn đón nhận những bài thơ hay, không kể tuổi tác của người viết. Thơ trẻ nhiều năm qua đã đi qua những thăng trầm của đổi mới, cách tân. Tôi hy vọng những cách tân trong sân thơ Hiện đại năm nay sẽ là những cách tân về nội dung, không chỉ là về hình thức. Điều đó sẽ góp phần tạo nên những dư âm dài lâu trong lòng độc giả. Tham gia sân thơ Trẻ trong ba năm qua, chúng tôi luôn nhận được những tình cảm nồng hậu của độc giả, đó là điều tôi luôn biết ơn và trân trọng.

- Dịch giả Thụy Anh: Sân thơ Trẻ, qua hai năm tôi được trực tiếp tham gia và thời gian cùng tham gia chuẩn bị cho một ngày hội thơ mới năm tới, tôi cảm nhận rằng, đây không phải là một ngày hội thơ để những nhà thơ trẻ xuất hiện mà "thể hiện mình", hòng mong độc giả hay các bậc tiền bối để ý đến. Đây là sân chơi cho những cây bút ít nhiều có thành tựu trong những năm gần đây, đồng thời còn là cơ hội cho những gương mặt trẻ đang hăm hở bước vào con đường sáng tạo gian truân còn dài ở phía trước.

Ngày hội thì chỉ diễn ra trong vòng vài tiếng thôi nhưng "cái được" của các cây bút trẻ lại diễn ra trong chính con người họ chứ không phải ở dư âm hay ấn tượng mà họ để lại cho người xem hội, mặc dù điều đó cũng nằm trong sự kỳ vọng của BTC. Việc được xuất hiện trên sân khấu ở Văn Miếu tương đương với sự ghi nhận ban đầu về những lao động sáng tạo của nhà thơ trẻ, cho họ một sự tự tin và ý thức hướng tới sự chuyên nghiệp trong công việc của mình.

- Có lẽ, để làm nên không khí thơ ca cho một thế hệ trẻ, chúng ta không nên chỉ có sự toàn tâm toàn ý cho một ngày thơ duy nhất trong năm, mà rất có thể, chúng ta nên có những hoạch định cụ thể để phát triển thơ trẻ trong nền thơ Việt Nam. Là những người tiêu biểu trong sân thơ Hiện đại năm nay, các anh chị có ý tưởng gì cụ thể cho riêng mình cũng như cho sự phát triển chung ấy?

Nhà thơ Nguyễn Quang Hưng.

- Nhà thơ Nguyễn Quang Hưng: Cảm ơn bạn đã dành cho chữ "tiêu biểu", có điều tôi không dám nhận. Tôi đồng tình với suy nghĩ của bạn và với vai trò một nhà báo, tôi xin cùng bạn gửi câu hỏi này đến các cơ quan, tổ chức liên quan. Còn như một người làm công việc sáng tác, tôi nghĩ phải chăng không gì hơn với mỗi cá nhân sáng tạo là kiên trì với con đường tự thắp sáng của mình! Còn với bước đi chung của một hay nhiều lớp người trẻ tuổi, tôi nghĩ, chúng ta cần bồi đắp cho nhau nền tảng văn hoá dân tộc và mang đến cho nhau nhiều, thật nhiều sáng tác hay của những con người từ nhiều đất nước trên thế giới. Tôi ví dụ một cách hơi thô vụng, nếu trước mặt có một nhóm các bạn trẻ sáng tác, chúng ta đưa họ đi xem chèo, đi nghe hát quan họ, hát văn, hát xẩm…, đi thắp hương ở đình ở chùa… sẽ thích và hay hơn việc ta chỉ mời họ đến những hội nghị, hội thảo. 

- Nhà thơ Bảo Chân: Khó có thể tìm một con đường nào cụ thể, mỗi người đều là một tiếng nói riêng biệt để làm nên dàn hợp xướng của thế hệ mình. Riêng tôi, tôi đã, đang, sẽ viết, và luôn khắt khe với mình, không lặp lại mình. Tôi luôn hy vọng rằng, tôi sẽ chia sẻ được với nhiều người qua thơ.

- Dịch giả Thụy Anh: Đúng vậy, như tôi có nói ở trên, ngày hội vẫn chỉ là ngày hội. Giá trị đích thực của lao động người làm thơ, người dịch thơ lại nằm ở những… ngày thường trong suốt những năm tới. Riêng tôi, ở lĩnh vực dịch thuật, sau tập thơ Olga Berggoltz được xuất bản năm vừa rồi, tôi sẽ cố gắng giới thiệu thêm những giọng thơ khác nữa của văn học Nga cổ điển và đương đại đến với bạn đọc Việt Nam. Việc chuyển ngữ và giới thiệu các nhà thơ Việt Nam với bạn đọc nước Nga cũng là điều tôi mơ ước nhưng có làm được hay không thì không dám nói trước.

- Nhà thơ Mai Văn Phấn: Giá trị độc sáng dành cho nhà thơ và càng đúng hơn khi nói về những tác giả trẻ. Họ luôn tự tin, bản lĩnh, làm nên diện mạo mới cho thơ Việt đương đại. Những nhà thơ trẻ ngày càng được mở mang tầm nhìn và có điều kiện tiếp thu tri thức một cách cơ bản. Họ là người nhận thức đầy đủ bản chất phủ định tích cực của nghệ thuật sáng tạo. Thơ Việt đương đại tất nhiên sẽ đa diện hơn, đa tầng hơn. Tôi nói những chuyển động thơ ca trong đời sống hiện nay, kể cả những mạch ngầm tuy đa tạp nhưng vẫn chảy xiết… Rất khó nói hết "ý tưởng cụ thể" trong mấy câu trả lời phỏng vấn, nhưng một số nhà thơ tiên phong đang căng tràn cảm xúc, cống hiến hết mình để có được tác phẩm xứng đáng. Tôi tin một mùa thi ca bội thu đang đến.

- Nhà thơ Nguyễn Phan Quế Mai: Những người viết trẻ phải dấn thân và hy sinh những lợi ích kinh tế để thực sự có thể trở thành những người viết chuyên nghiệp. Trên chặng đường văn chương thật gian nan, tôi mong các nhà thơ trẻ kết nối và động viên nhau để cùng vượt qua khó khăn. Sau sân thơ Hiện đại 2011, tôi đang có kế hoạch làm một việc gì đó thật thiết thực cho sự phát triển của thơ nữ trẻ: tôi sẽ chọn dịch một tập thơ của những nhà thơ nữ trẻ để xuất bản ở nước ngoài.

- Xin trân trọng cảm ơn các anh chị!

Trần Hoàng Thiên Kim (thực hiện)