Chủ tịch VFF (trái) và HLV Calisto. Ảnh: Quang Minh.

Cựu chiến binh Hoàng Liêm - tác giả cuốn sách - là một người may mắn được trở về sau cuộc chiến. Anh đau đáu suốt hơn ba mươi năm trời về những mất mát, hy sinh của rất nhiều bạn bè cùng ra đi dưới mái trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Anh đã có một loạt bài viết về những đồng đội của mình.

Và thật bất ngờ, thông qua bài "Bùi Khắc Tường - giờ này anh về đâu?", anh đã thực hiện được lời hẹn ước trước lúc bạn hy sinh: Đến được với gia đình của bạn, thắp được nén hương trên ban thờ của gia đình bạn, sau hơn ba mươi năm cuộc chiến kết thúc.

Rồi cũng từ đó anh biết thêm nhiều điều về gia đình bạn, và cuốn sách "Chuyện kể về một gia đình liệt sĩ", đã được NXB Thanh niên ấn hành vào tháng giêng 2009.

Bằng cách kể chuyện tâm tình, mộc mạc, với kết cấu chặt chẽ, đan xen sinh động giữa hiện tại và quá khứ, cuốn sách đã có một sức cuốn hút mạnh mẽ đối với người đọc. Chỉ với trên 200 trang sách, Hoàng Liêm đã nêu lên được hình ảnh cao đẹp của nhiều lớp người trong quá khứ cũng như hiện tại.

Các chiến sỹ Quân đội nhân dân Việt Nam được miêu tả trong cuốn sách không chỉ là những người thông minh, lanh lợi và quả cảm trong chiến đấu, sẵn sàng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, mà còn là những người tài hoa, yêu đời với những tình cảm trong sáng và là tấm gương về sự kiên trì phấn đấu không mệt mỏi để vươn lên trong cuộc sống.

Bùi Khắc Khới, người anh cả trong gia đình này thuộc lớp chiến sĩ đã từng tham gia cả hai cuộc chiến tranh giải phóng của dân tộc. Do hoàn cảnh lúc bấy giờ, anh không được học hành đến nơi đến chốn, nhưng qua nhật ký của anh, ta thấy anh là người đa tài, hiểu biết khá sâu về nhiều lĩnh vực trong cuộc sống với tình cảm trong sáng. Anh đã hy sinh tuổi trẻ và tình yêu sôi nổi của mình cho sự nghiệp giải phóng đất nước và tình đoàn kết gắn bó keo sơn Việt - Lào vào năm 1966.

Bùi Khắc Kiêm, chàng trai tài hoa, chân chất là người con thứ hai của gia  đình đã vui vẻ lên đường nhập ngũ mặc dù mới xây dựng gia đình được hơn một tháng. Trong một trận đánh năm 1965, anh bị thương nặng và đã anh dũng hy sinh tại chiến trường Tây Nguyên. Mãi nhiều năm sau gia đình mới biết tin khi địa phương làm lễ truy điệu anh.

Chị Lê Thị Vượng, vợ của liệt sĩ Bùi Khắc Kiêm đã vui vẻ động viên chồng lên đường nhập ngũ, tích cực tham gia mọi công tác ở địa phương. Khi máy bay địch đánh phá quê hương, chị đã tự nguyện tham gia chiến đấu cùng các chiến sĩ Quân đội và anh dũng hy sinh khi tin về sự hy sinh của chồng chưa được khẳng định.

Đặc biệt Bùi Khắc Tường, liệt sĩ thứ tư của gia đình nguyên là sinh viên năm thứ ba, Khoa Sinh - Trường Đại học Tổng hợp, thuộc lớp thanh niên được học hành chu đáo, tương lai đầy hứa hẹn, gia đình đã có ba anh, chị là liệt sĩ, hoàn toàn có thể được ở lại để hoàn thiện học vấn của mình, nhưng anh đã giấu gia đình để lên đường nhập ngũ. Anh đã anh dũng hy sinh trong vòng tay đồng đội khi cuộc chiến bước vào giai đoạn cuối cùng.

Một gia đình có tới 4 người con hy sinh cho cuộc chiến tranh chống xâm lược. Nỗi đau lớn nhất là nỗi đau của các bậc sinh thành. Tác giả Hoàng Liêm đã kể lại một cách chân thực và xúc động phẩm chất cao đẹp của song thân 4 liệt sĩ: Nhà giáo Bùi Khắc Tráng và Bà mẹ Việt Nam Anh hùng Lâm Thị Lam. Hình ảnh hai ông bà mang những nét tiêu biểu cho nhiều bậc cha - mẹ các anh hùng liệt sĩ trên khắp đất nước này.

Các cụ chưa kịp nguôi nỗi đau về sự hy sinh của đứa con trước thì đã ập tới tin buồn về sự ra đi của đứa con sau đến nỗi có những lúc tưởng các cụ không thể đứng dậy được nữa. Nhưng cũng như nhiều bậc cha mẹ khác, các cụ đã nén được nỗi đau, không hề một lần ngăn cản con lên đường cứu nước.

Cụ hiểu rõ chí hướng của các chàng trai khi đất nước đứng trước họa xâm lược. Chúng ta không thể kìm nén nỗi xúc động khi Hoàng Liêm miêu tả hình ảnh sau ngày chiến thắng, hằng ngày có một bà mẹ đi ra đường, cứ thấy bóng dáng anh bộ đội nào lại níu lấy để hỏi có gặp con mình không, bao giờ nó về, đến nỗi có lần cụ lả đi.

Trong tâm trạng bồi hồi, Hoàng Liêm đã nhớ về mẹ mình và có so sánh đầy xúc động: "Mẹ tôi có bốn lần tiễn con lên đường ra trận, nhưng cũng là người may mắn có được niềm vui bốn lần đón các con từ mặt trận trở về. Còn Người mẹ Anh hùng mà chúng tôi đang thầm tạ lỗi đây, mẹ chỉ hai lần được tiễn con ra trận mà đã phải tới bốn lần nhận giấy báo tử những đứa con yêu. Đau lắm! Còn nỗi đau nào đau hơn thế?". Có lẽ chỉ một sự so sánh như vậy đã nói lên sâu sắc nỗi đau của lòng mẹ.

Mặc dù cuốn sách chỉ kể về một gia đình liệt sĩ cụ thể của dòng họ Bùi Khắc ở thôn Hồ Nam, xã Tân Dân, huyện Tĩnh Gia, Thanh Hóa, nhưng tính khái quát rất cao bởi trên đất nước này có biết bao gia đình có con em là liệt sĩ đã hy sinh trong cuộc chiến chống xâm lược.

Mọi gia đình đều có thể thấy hình bóng của gia đình mình, làng quê mình, những người thân của mình qua cuốn sách này; những người đã tham gia cuộc chiến cũng có thể tìm thấy những kỷ niệm của mình qua cuốn sách.

Cảm ơn Hoàng Liêm đã đem đến cho chúng ta món quà đầu xuân đầy ý nghĩa này. Tôi tin rằng cuốn sách sẽ được đông đảo bạn đọc đón nhận

Nguyễn Đức Hy