Để “cứu” Hội Lim, Sở Văn hóa - Thông tin tỉnh Bắc Ninh và UBND huyện Tiên Du đã tổ chức hội thảo khoa học Hội Lim - truyền thống và hiện đại. Lần đầu tiên sau hàng trăm năm tồn tại, Hội Lim được nhiều nhà nghiên cứu Trung ương, địa phương, những nghệ nhân cao tuổi và người dân vùng Nội Duệ tập trung phân tích, làm rõ những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học.

Có thể thấy rằng, Hội Lim là một sinh hoạt văn hóa tiêu biểu vùng Kinh Bắc, là nơi dưỡng nuôi, phát triển các làn điệu dân ca quan họ. Tuy nhiên, nhiều ý kiến, tham luận tại hội thảo lại tập trung xoay quanh chủ đề: đường đến hiện đại có bắt nguồn từ truyền thống.

Trong mấy năm gần đây, chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng đã cố gắng tổ chức Hội Lim mang màu sắc văn hóa cổ truyền nhưng vẫn còn đó những nỗi buồn do nhiều yếu tố mang lại. Điều này được thể hiện rõ qua hệ thống dịch vụ hàng quán tràn lan, đậm đặc trong không gian chính lễ hội. Kế đó là dịch vụ vui chơi có thưởng phát triển quá nhiều. Các chủ kinh doanh thi nhau mở âm thanh công suất lớn đã biến nơi đây trở thành khu "công nghệ giải trí có thưởng", ảnh hưởng nghiêm trọng đến vẻ đẹp của lễ hội truyền thống. Rồi vấn đề vệ sinh môi trường cũng là chuyện đã nói mãi nhưng vẫn chưa được cải thiện...

Một chi tiết khác cũng đáng quan tâm. Ngày xưa, trong các ngày diễn ra Hội Lim, các liền anh, liền chị không chỉ hát trên đồi Lim, trong câu lạc bộ mà còn rủ bạn về nhà mình tổ chức ăn uống và hát thâu đêm suốt sáng. Thường khi mời bạn về nhà, họ chỉ hát "chay", không có nhạc và chủ yếu là các làn điệu cổ. Có thể nói, đây là một trong những nét văn hóa ca hát quan họ được nhiều người yêu thích. Vậy nhưng truyền thống này đã bị mai một và không còn xuất hiện trong các hội Lim hiện đại nữa.

Hai, ba thập kỷ trở lại đây, Hội Lim chỉ diễn ra trên nửa quả đồi Lim với diện tích quá khiêm tốn. Trong khi đó, số lượng du khách ngày càng tăng, lên đến hàng chục vạn lượt người, đã dẫn đến sự quá tải. Vì không gian quá nhỏ, các lán trại quan họ của các làng phải sắp xếp liền kề nhau. Khi các liền anh, liền chị hát quan họ qua micrô đã tạo nên âm thanh hỗn độn, không phân biệt được tiếng hát của làng nào. Chưa dừng lại ở đó, do không có quy hoạch cụ thể, rõ ràng nên các hàng quán dịch vụ, ăn uống, vui chơi giải trí có thưởng ra sức lấn sát vào chân đồi để tận dụng kinh doanh.

Đất chật, người đông, hàng vạn du khách đến với lễ hội chỉ biết tập trung trên và xung quanh chân đồi. Họ buộc phải xem thì ít mà chen lấn, xô đẩy thì nhiều.

Làm gì để “cứu” Hội Lim?

Để  "Hội Lim ai thấy chẳng thèm" như câu ca xưa, chính quyền địa phương cần xây dựng quy hoạch tổng thể không gian văn hóa lễ hội nơi đây. Các biện pháp cần làm ngay là: giải tỏa những hộ dân xung quanh đồi, mở rộng không gian sinh hoạt văn hóa ra những khu vực bên cạnh một cách hợp lý, thay đổi cách bố trí các lán trại quan họ để du khách không chịu cảnh "tra tấn bằng âm thanh" như hiện nay.

Tiếp theo, chính quyền địa phương cần lập quy hoạch hệ thống hàng quán, dịch vụ cách xa trung tâm lễ hội và có những hình thức xử lý nghiêm minh đối với chủ kinh doanh nào cố tình bám vào quả đồi để kinh doanh. Mặt khác, những loại hình dịch vụ giải trí dưới hình thức kiếm tiền cần phải hạn chế, thay vào đó là khôi phục lại những trò chơi dân gian vốn có trước đây.

Hy vọng rằng, trong mùa Hội Lim tới, du khách không bị thất vọng bởi lời mời chào "Hội Lim ai thấy chẳng thèm" đầy quyến rũ

Nguyễn Hòa