Thời nào cũng có những hủ tục của nó. Khi hủ tục cũ mất đi thì cũng là lúc nảy sinh những hủ tục mới. Nhiều hủ tục cũ mất đi, ta mừng nhưng những hủ tục mới sinh ra thì ít người để ý.

Có thể kể đến hủ tục phải đi ôtô sang, phải ngồi phòng rộng mới đáng mặt thủ trưởng. Đi ôtô sang đã đành nhưng biển số còn phải "đẹp". Khi nhận chức mới (thường cao hơn chức cũ), phải có phòng mới, nội thất mới, kê dọn theo hướng mới, ôtô cũng phải mới. Mỗi thứ "mới" như vậy là vài chục triệu đến hàng tỷ công quĩ. Mới đây lại nảy ra tục "phong thủy". Hướng nhà hướng đất theo phong thủy. Bể nước phong thuỷ. Bình phong phong thủy. Đá phong thủy. Trào lưu  phong thủy kéo theo nhiều nghề kinh doanh ăn theo phát đạt, doanh thu hàng tỷ mỗi tháng, từ cửa hàng bán các loại đá, nghề hướng dẫn phong thủy thu hàng chục triệu mỗi ngôi nhà mới đến xuất bản loại sách phong thủy đầy ắp các kệ sách.

Nói về hủ tục mới có thể kể dài dài, còn lâu mới hết. Chỉ xin nói về một hủ tục trong số ấy, hủ tục cầu thần linh phù hộ cho việc thăng quan tiến chức nhanh chóng, bất kể tài đức, điển hình là lễ hội phát ấn đền Trần vừa rồi.

Đền Trần và các di tích, huyền thoại về triều đại nhà Trần với nhiều chiến công hiển hách trong chống ngoại xâm, chấn hưng đất nước là những biểu tượng văn hoá quí báu. Hội đền Hùng, đền vua Đinh, đền vua Lý, đền vua Trần, đền vua Lê, đền thánh Gióng, đền Chử Đồng Tử, đền bà chúa Kho, đền bà chúa Sứ, đền mẫu Liễu Hạnh… là các lễ hội tôn vinh hào khí tổ tiên, những người có công với dòng giống, bờ cõi cần khuyến khích, hỗ trợ việc tổ chức. Nhưng cũng từ đây, ngoài chuyện buôn thần bán thánh, tràn lan tệ nạn xã hội, nhiều lễ hội đã biến tướng, mất đi giá trị văn hoá đẹp đẽ, trở thành nơi khuyến khích tâm lý ham giàu, ham tiền (đền bà chúa Kho, sắp tới là đền Trần Thương - Hà Nam), ham chức (đền Trần) không bằng tài sức của mình.

Cảnh chen lấn ở Lễ khai ấn đền Trần. (Ảnh: K.H).

Lễ hội đền Trần mới được khơi lên 3 năm nay nhưng đã nhanh chóng được hưởng ứng rầm rộ. Hàng vạn người đổ về dự, đài, báo quảng cáo um xùm. Hàng nghìn người chen lấn, tranh cướp nhau mong mua được những vuông vải màu vàng in mấy chữ triện màu đỏ từ Ban tổ chức phát ra, không cần biết đây chỉ là những "ấn" mới được khắc hoặc những ấn cũ nhưng nguồn gốc chưa được khảo sát để chứng minh nó không đáng ngờ. Làm sao không tin được sự linh nghiệm của nó nếu những ấn này được chính Ban tổ chức phát ra, được chính quyền địa phương bảo lãnh, được những người rất cao cấp, rất có uy tín cổ suý bằng sự có mặt và tự tay đóng triện để báo chí quay phim chụp ảnh. Làm sao bỏ qua nếu như những miếng vải được đóng ấn nhỡ ra thiêng thật, phù hộ độ trì thật cho việc thăng quan tiến chức, một tâm lý tuy phải giấu kín nhưng là nỗi khao khát của không ít người lâu nay.

Đúng là lễ phát ấn đền Trần đã chính thức công nhận, đã hợp thức hoá việc cứ vào dịp bầu bán, vào ngày lễ ngày Tết, các đền chùa đều chật ních xe công, xe tư chở các công chức, viên chức từ quyền cao chức trọng đến hạng thấp bé đến xì xụp khấn vái, xin phù hộ cho con đường quan lộ của mình được hanh thông, đã lên chức rồi thì lên chức nữa, đã được thưởng rồi thì thưởng nữa, đang chao đảo thì được sóng yên bể lặng, vững vàng ở chức vụ của mình.

Ngoài kích thích nhưng mong muốn không mấy trong sáng ấy, ngoài việc xuyên tạc truyền thống đẹp đẽ của nhiều đời vua nhà Trần, lấy nước lấy dân làm trọng, không màng danh lợi, sẵn sàng từ bỏ ngai vàng khi mới 35 tuổi, sẵn sàng gạt lại biết bao cung tần mỹ nữ để sống cuộc đời đạm bạc, gian khổ nơi am không, núi vắng, lễ hội đền Trần chỉ còn một lợi ích duy nhất, đó là làm căng túi tiền của một số người. Hàng nghìn tờ ấn đã được tung ra, từ 4 điểm nâng lên 75 điểm phát ấn (tiếng là phát nhưng thực tế là phải mua, mua để dùng và mua để bán lại với giá cắt cổ), liệu trong cái "phi vụ thương mại" này, Ban tổ chức thu lợi bao nhiêu? Tiền thu được được sử dụng như thế nào?

Nhưng quan trọng còn là cần rút ra những kết luận và những bài học để sớm có cải tiến hoặc là chấm dứt một lễ hội mang tính hủ tục này. Nếu chậm, sẽ thành nếp quen rất khó bỏ, sẽ có thêm nhiều lễ hội có cớ mà ăn theo. Nghe lễ hội đền Trần lãi lớn, nhiều nơi đã rục rịch rồi

Vũ Duy