Poster phim "Khách sạn Rwanda".

Hai bộ phim Mỹ tạo nên những cơn sốt thực sự trong năm qua là Nỗi đau của Chúa của đạo diễn Mel Gibson và Nhiệt kế ngày 11 tháng 9 của đạo diễn Michael Moore. Cả hai đều là những phim độc lập với kinh phí thực hiện khiêm tốn và đều đụng đến những vấn đề nhạy cảm là chính trị và tôn giáo nên lúc đầu không có hãng phim nào dám đứng ra phát hành. Tuy nhiên, chính điều đó càng tạo nên sự tò mò của dư luận để rồi khi hai đạo diễn này bằng chiến lược rất khôn khéo của mình đưa bộ phim ra công luận đã nhận được những hiệu ứng truyền thông tuyệt vời.

Cuối cùng Nỗi đau của Chúa, kể về 12 giờ cuối cùng chịu đựng cực hình của Chúa Jesus với những thước phim “tả chân” kinh hoàng trong khi kinh phí thực hiện chỉ 25 triệu USD đã thu đến hơn 600 triệu USD khắp thế giới. Riêng Mel Gibson trong vai trò đạo diễn và nhà sản xuất đã bỏ túi hơn 300 triệu USD, trở thành nghệ sĩ kiếm được nhiều tiền nhất năm qua và được tờ tuần báo giải trí Entertainment bình chọn là nhân vật quyền lực nhất của năm.

Nếu như Đức Chúa Jesus, người đã quá quen thuộc với hàng triệu tín đồ trên thế giới đã đem lại một khoản lãi ròng cho Mel Gibson thì cuộc chiến vạch trần bộ mặt giả dối trong cuộc chiến tranh ở Iraq của Tổng thống W.Bush cũng đem lại tiếng tăm và tiền bạc cho đạo diễn kỳ quái Michael Moore. Nhiệt kế ngày 11 tháng 9 là bộ phim tài liệu có nhiều yếu tố dàn dựng với kinh phí chỉ 6 triệu USD nhưng đã nổ ra một cuộc tranh luận dữ dội tại nước Mỹ và ngoài biên giới của cường quốc này trước khi mùa bầu cử đang cận kề. Phim này chiến thắng với giải cao nhất - Cành cọ vàng tại LHP lớn nhất thế giới Cannes tháng 5/2004. Nhờ chiến thắng này, phim mới được sự hậu thuẫn của báo chí để chiếu rộng rãi tại nước Mỹ. Cuối cùng bộ phim đã thu đến 110 triệu USD tại nước Mỹ và hơn 100 triệu nữa tại thị trường thế giới. Trên 200 triệu USD doanh thu từ một bộ phim tài liệu 6 triệu USD là một điều không tưởng, tuy nhiên đó là sự thật 100%.

Chiến thắng với tiếng tăm lẫy lừng và tiền bạc nhưng cuối cùng Nhiệt kế ngày 11 tháng 9 không thể cản được sự thắng cử của Tổng thống W.Bush nhiệm kỳ 2 tại kỳ bầu cử cuối tháng 11/2004. Michael Moore cho rằng dân chúng Mỹ có thể chưa hiểu hết thông tin và ông đang tiếp tục làm tiếp phần 2 của bộ phim này để chuẩn bị cho nhiệm kỳ bầu cử sắp tới của nước Mỹ.

Đề cập đến những nhân vật quyền lực có thật trong lịch sử bằng con mắt của ngày hôm nay cũng là tiêu chí mà nhiều đạo diễn áp dụng để thực hiện nhiều bộ phim sử thi lớn trong năm qua. Tiêu biểu nhất là hai bộ phim kể về cuộc chiến giành quyền lực trước công nguyên như Thành Troy của đạo diễn Wolfgang Peterson và Alexander đại đế của đạo diễn Oliver Stone.

Trong Thành Troy, dựa theo sử thi nổi tiếng Illiad của thi hào Hormer, những nhà làm phim đã tái hiện một cuộc chiến tranh đẫm máu kéo dài hơn chục năm giữa hai quốc gia láng giềng thời cổ đại là Troy và Hy Lạp. Nguyên nhân khơi mào của cuộc chiến này là câu chuyện tình yêu giữa hoàng tử Paris của thành Troy với nàng Helen, hoàng hậu của Vương quốc Hy Lạp, nhưng thực chất hai nhân vật ngây thơ và si tình này chỉ là con tốt trong ván bài quyền lực của những nhân vật chính trị Hy Lạp.

Trong Alexander đại đế, đạo diễn nổi tiếng Oliver Stone cũng tái dựng hình ảnh một con người vĩ đại trong lịch sử, đó là Alexander. Đây được xem là một người ham chinh phạt, tham vọng quyền lực nhưng đồng thời lại là một nhân vật có thế giới nội tâm rất phức tạp (nhiều người cho rằng ông là người lưỡng tính). Cái chết bí ẩn năm 33 tuổi của ông ta cũng để lại nhiều suy diễn khác nhau nhưng bài học quan trọng hơn: Qua bao nhiêu công sức chinh phạt và xương máu của hàng triệu con người đổ xuống cuối cùng lại trở nên vô nghĩa. Quyền lực trở thành con số 0!

Những bộ phim phản ánh sự thật của cuộc sống

Nếu như các nhà làm phim Mỹ với sự hậu thuẫn lớn về kinh phí và kỹ thuật thích đi vào những đề tài lớn, những nhân vật quyền lực, những vấn đề chính trị nhạy cảm của quá khứ và hiện tại thì các đạo diễn của những nước khác lại thực hiện những đề tài nhỏ hơn với những câu chuyện bình dị mà gần gũi hơn.

Tại LHP Berlin diễn ra vào tháng 2/2004, BGK của LHP này đã trao giải Gấu vàng cho một bộ phim nói về vấn đề người nhập cư, được xem là một đề tài nóng hổi tính thời sự đang diễn ra trên thế giới hiện nay. Hướng về phía trước là bộ phim đầu tay của đạo diễn trẻ người Đức gốc Thổ Nhĩ Kỳ Fatih Akin kể về một cô gái trẻ người Thổ vì muốn nhập cư vào Đức để thay đổi cuộc sống đã chấp nhận cuộc hôn nhân không tình yêu với một người đàn ông lớn hơn mình nhiều tuổi. Bộ phim mang nặng tính tự sự với những diễn biến chậm rãi nhưng sâu sắc đã giành được nhiều cảm tình của giới phê bình quốc tế. Mới đây nhất, bộ phim này đã chiến thắng với giải Phim hay nhất tại giải thưởng điện ảnh thường niên của điện ảnh châu Âu.

Cũng đề cập đến bi kịch của những người phụ nữ dưới đáy xã hội với một cái nhìn đầy thông cảm là bộ phim Vera Drake, kể về cuộc đời của một người phụ nữ bình thường tên là Vera Drake sống vào những năm 40, 50 của thế kỷ trước ở nước Anh. Vera có cuộc sống gia đình hạnh phúc nhưng bà vẫn lén lút hành nghề nạo phá thai cho những người phụ nữ nghèo bị lừa dối tình cảm hoặc không đủ tiền nuôi con. Việc làm của bà hoàn toàn xuất phát từ lòng thương người nhưng trái với những quy định của luật pháp đương thời nên cuối cùng bà đã bị kết tội phải đi tù.

Những thước phim chân thực và sống động của đạo diễn nổi tiếng Mike Leigh với diễn xuất tuyệt vời của nữ diễn viên sân khấu kỳ cựu người Anh Imelda Staunton đã giúp phim chiến thắng giải cao nhất tại LHP Venice tháng 9/2004 (Giải Sư tử vàng) và hiện đang là ứng cử viên sáng giá (nhất là đề cử nữ diễn viên chính xuất sắc) tại giải Quả cầu vàng và Oscar của Mỹ trong năm 2005.

Cũng nói đến lòng nhân đạo của những con người bình dị là bộ phim Khách sạn Rwanda của đạo diễn Terry George, đã được trao giải Phim hay nhất do khán giả bình chọn tại LHP quốc tế Toronto (Canada) - được xem là LHP lớn thứ 4 của thế giới sau Cannes, Venice và Berlin về uy tín, quy mô và danh tiếng. Bộ phim kể về cuộc tàn sát đẫm máu xảy ra từ hơn 10 năm trước tại Rwanda với hơn 1 triệu người bị giết trong 3 tháng. Trong cuộc tàn sát những người dân vô tội khủng khiếp đó, có một người quản lý khách sạn da đen bình thường đã cứu sống hơn 1.000 người bằng cách giúp họ trú ngụ và nuôi ăn ở trong khách sạn của ông. Nhân vật này gợi nhớ đến Schindler, người đã cứu sống hàng ngàn người trong nạn diệt chủng người Do Thái do Hitler đề xướng trong Chiến tranh thế giới thứ 2 (bộ phim Bản danh sách của Schindler của đạo diễn Steven Spielberg). Phim này cũng hứa hẹn lọt sâu vào vòng chung kết của Quả cầu vàng và Oscar năm 2005.

Ngoài những bộ phim nổi bật của điện ảnh thế giới trong năm 2004 đã nhắc ở trên, còn có thể nhắc đến nhiều bộ phim gây tiếng vang khác đề cập đến nhiều sắc thái khác nhau của cuộc sống hôm nay. Đó là bộ phim Maria Full of Grace kể về hành trình của một cô gái nghèo người Colombia mới 17 tuổi chấp nhận mang thuốc phiện vào nước Mỹ để đổi lấy tiền nuôi sống gia đình. Hành động phạm tội của cô buộc cô phải trả giá trước pháp luật nhưng có ai hiểu được những góc khuất trong cuộc đời của cô. Nhìn thế giới tội phạm với con mắt bao dung thấu hiểu hơn, soi chiếu dưới những phân tích khách quan hơn khiến bộ phim tạo được sự đồng cảm của rất nhiều khán giả. Phim này cũng đã chiến thắng tại nhiều giải thưởng quốc tế trong năm.

Bên cạnh hàng trăm bộ phim giải trí sản xuất mỗi năm với mục đích chính là kiếm lợi nhuận (đặc biệt là Hollywood), điện ảnh thế giới cũng có nhiều bộ phim hướng đến cuộc sống hôm nay với những cái nhìn đầy chân thực và khám phá. Với thế mạnh tái hiện lại qua nghệ thuật dàn dựng và truyền trực tiếp đến người xem bằng hình ảnh, những bộ phim này góp một tiếng nói chân thực để làm thế giới xích lại gần nhau và hiểu nhau hơn trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay

Lam Khanh