Tuy nhiên, bên cạnh đó, những phàn nàn của DN về chi phí không chính thức, thủ tục phiền hà và đặc biệt là thái độ của công chức thuế vẫn còn rất lớn.

Theo đánh giá của đại diện Ngân hàng Thế giới: Mức độ hài lòng của DN đã có cải thiện nhất định, từ mức 71 điểm vào năm 2014 lên 76 điểm năm 2016. Đó là một nỗ lực rất lớn. Nhờ những cải cách, DN ở Việt Nam đã tiết kiệm được hàng triệu giờ trong xử lý thủ tục hành chính, tăng thêm giá trị gia tăng, tạo thêm việc làm và đóng góp vào tăng trưởng của cả nước. Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng cho rằng, còn rất nhiều thứ có thể cải thiện được, có thể làm tốt hơn, đặc biệt trong tác phong phục vụ của công chức thuế.

Những điều này được thể hiện rất rõ trong kết quả nghiên cứu do ông Đậu Anh Tuấn – Trưởng ban Pháp chế (VCCI) trình bày. Kết quả này có được qua điều tra với gần 3.500 DN, và đây là cuộc điều tra có quy mô lớn thứ 2 hiện nay, sau khảo sát chỉ số cạnh tranh cấp tỉnh (với hơn 8.000 DN). Về tiếp cận thông tin, tỷ lệ hài lòng của DN là tương đối cao, khoảng 92% - 93%. Chất lượng thông tin đã có sự cải thiện. Tuy nhiên, càng các văn bản ở cấp dưới, như Cục thuế địa phương, thì tỷ lệ DN hài lòng về khả năng tiếp cận càng giảm.

Bên cạnh đó, các DN cũng phàn nàn về việc chính sách thuế thay đổi quá nhiều lần trong năm, DN chưa nắm vững thông tư, nghị định này đã thay đổi thông tư, nghị định khác... Có 55% DN cho biết mình vẫn gặp vướng mắc trong tìm hiểu thông tin về thuế, chủ yếu là các DN mới thành lập, DN dân doanh và vướng mắc phát sinh cũng chủ yếu ở thuế địa phương. “Điều này cho thấy trọng tâm cải cách là ở cơ quan thuế địa phương” – ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.

Thái độ của công chức thuế bị DN than phiền nhiều nhất trong những “phiền nhiễu” mà họ gặp phải. Ảnh: minh họa.

Về thực hiện thủ tục hành chính liên quan đến thuế, 41% DN cho biết còn gặp phiền hà – là “một con số đáng suy nghĩ” dù đã có diễn biến tích cực là giảm so với năm 2014. Rất đáng chú ý là 14% DN cho biết, họ bị vòi vĩnh thêm chi phí không chính thức khi làm các thủ tục này. Về thủ tục hoàn thuế giá trị gia tăng - vấn đề nóng của năm 2014 hiện đã được cải thiện tương đối tố hơn.

Tuy nhiên, vẫn có 4% DN mất 90 ngày để có quyết định hoàn thuế, có DN mất 90 ngày mới nhận được tiền hoàn thuế và có những DN cá biệt mất đến 1 năm. Có những DN đủ điều kiện để hoàn thuế nhưng không làm bởi ngại thủ tục phức tạp và phải trả chi phí không chính thức.

Có 53% DN được khảo sát cho biết, họ từng tiếp đoàn thanh tra, kiểm tra thuế trong 1 năm gần đây. Ông Đậu Anh Tuấn cho biết, có hiện tượng càng DN có quy mô lớn bị đón tiếp nhiều đoàn. “Đây cũng là tâm lý tương đối đáng ngại. DN càng làm nhiều thì khả năng sai càng lớn, mà cơ quan thuế với tâm lý muốn lập thành tích thường tập trung vào đây, có thể làm giảm động lực của DN”.

Các DN cũng phàn nàn về tình trạng cán bộ kiểm tra chỉ tập trung “soi” lỗi để phạt, 36% DN cho rằng cơ quan kiểm tra suy diễn bất lợi cho DN; 34% phải chi trả chi phí không chính thức.

Đáng chú ý hơn cả và cũng được DN đánh giá thấp hơn cả là sự phục vụ của công chức thuế với tỷ lệ hài lòng chỉ quanh 50%. “Đây là lĩnh vực cần cải thiện mạnh mẽ hơn trong thời gian tới, bởi suy cho cùng sự cải cách có thành công hay không không chỉ là vấn đề chính sách, thủ tục, mà con người có đóng góp rất lớn” – ông Tuấn nhấn mạnh.

Việc DN  phải chi “chi phí không chính thức” cũng có dấu hiệu tăng từ 32% năm 2014 tăng lên 34% năm 2016. DN cho biết, dù làm đúng vẫn phải có khoản phí “bôi trơn” vì sợ bị bắt bẻ.

Trả lời về những định hướng lớn của Bộ Tài chính tiếp thu những vấn đề mà báo cáo đưa ra, Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn đã đưa ra nhiều cam kết đáng chú ý, trong đó có việc sẽ tiếp thu, chấn chỉnh khoảng 80% những kiến nghị này trong năm nay. 20% còn lại là những vấn đề thuộc về luật, pháp lệnh, sẽ cần nhiều thời gian hơn để điều chỉnh.

Về cải thiện việc tiếp cận thông tin của DN, ông Tuấn cho biết cơ quan thuế sẽ đổi mới theo hướng xây dựng trang điện tử của toàn ngành thuế để tự động thông tin đến cho DN những sửa đổi bổ sung chính sách mới nhất, không để các cục thuế làm độc lập như hiện nay. Việc thanh, kiểm tra và quản lý theo rủi ro cũng sẽ được tiết giảm lại, chuyển sang cơ chế không chỉ giao cho cán bộ đánh giá rủi ro của DN để thanh tra, kiểm tra mà phải xây dựng đầy đủ cơ sở dữ liệu của 573.000 DN đang hoạt động để phân loại chính xác. Chỉ thực hiện thanh tra, kiểm tra với DN có rủi ro cao và rất cao về thuế, tránh việc kiểm tra tràn lan.

Thứ trưởng Đỗ Hoàng Anh Tuấn cũng cho rằng, nên chuyển Tổng cục Thuế thành cơ quan dịch vụ thuế của Bộ Tài chính cho đúng nghĩa, bởi các nước đều gọi là cơ quan dịch vụ thuế, không ai nói là cơ quan quản lý thuế nhà nước cả. Đây cũng là một bước thay đổi quan trọng về nhận thức mối quan hệ giữa cơ quan thuế và người nộp thuế, không coi họ là đối tượng quản lý, mà là khách hàng của ngành Thuế để cải thiện dịch vụ cho tốt hơn.

Vũ Hân