Tuy chưa công bố toàn văn TPP bằng tiếng Việt, nhưng tại hội thảo được tổ chức sáng 18-12 nhằm cung cấp thêm thông tin về những gì đang chờ đợi trước mắt, đại diện đoàn đàm phán TPP cho biết: thách thức đương nhiên phải có, nhưng đó là những thách thức để tạo ra sự thay đổi cần thiết nhằm đưa đất nước phát triển.

Theo ông Lương Hoàng Thái, Phó Trưởng đoàn đàm phán TPP: Mặc dù gần đây đã có những đơn vị công bố nội dung Hiệp định, nhưng vẫn phải chờ bản tiếng Việt cuối cùng được cơ quan chức năng công bố thì mới tương đối chính xác. Theo luật pháp Việt Nam, nội dung Hiệp định còn phải được Bộ Ngoại giao rà soát lần cuối, nhưng về tổng thể có thể biết rằng TPP là Hiệp định có nội dung tương đối phức tạp và cam kết tương đối sâu.

TPP cùng với Hiệp định Thương mại Việt Nam – EU là hiệp định với 2 đối tác chiếm khoảng 50% GDP toàn cầu, các nước muốn phát triển đều phải dựa vào 2 thị trường này. Đó là nguyên nhân lý giải vì sao Việt Nam quyết tâm có được những FTA này, dù có tiêu chuẩn rất cao?

Trước đây chúng ta cũng đã hội nhập và bắt đầu tham gia các FTA, nhưng thường là đứng sau, với tư cách thành viên ASEAN, sau đó đàm phán với các đối tác khác với tư cách thành viên của khu vực. Thời gian gần đây, Việt Nam đã đàm phán độc lập với các đối tác thương mại lớn của mình.

Theo ông Hà Huy Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác Bộ Tài chính: Gia nhập WTO là ra biển lớn, nhưng áp dụng một luật chơi chung như WTO thì các nước đang phát triển khó có thể cạnh tranh với các nước phát triển. Do đó, nhiều nước suy tính để hình thành những FTA ở những khu vực lớn, thay vì ra biển lớn thì đào những con kênh để kết nối. Gọi là “kênh”, nhưng TPP cũng chiếm gần 40% GDP toàn cầu, Việt Nam lần đầu tiên được tham gia ngay từ đầu.

Các doanh nghiệp Việt Nam đứng trước những thay đổi lớn trong thời gian tới.

Đối với vấn đề mà các doanh nghiệp và người dân quan tâm nhất là mở cửa thị trường hàng hoá đến đâu, ông Lương Hoàng Thái cho biết đây là Hiệp định đầu tiên quy mô lớn đặt ra quyết tâm mở cửa thị trường hàng hoá ở mức cao, thậm chí có nước mở 100%. Các quy định về xuất nhập khẩu cũng có thay đổi và hàng loạt các quy định cấp phép nhập khẩu sẽ có nguyên tắc điều chỉnh. Riêng đối với ngành dệt may, vốn là mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn và rào cản các nước áp dụng đối với hàng Việt Nam rất cao.

Được biết, riêng hàng Việt Nam đưa vào thị trường Mỹ đóng góp 1,17 tỷ USD tiền thuế nhập khẩu và giày dép cũng đóng góp hơn 300 triệu USD, lớn hơn tiền thuế tất cả các nước phải đóng của các nước TPP vào Mỹ. Do đó, trong đàm phán, Việt Nam càng quyết tâm bãi bỏ rào cản và yêu cầu Mỹ đưa thuế về 0%, bởi hiện có dòng thuế trên 30% và trung bình thuế của dệt may là 17%. Đổi lại, phía Mỹ muốn có quy tắc xuất xứ tương đối chặt, yêu cầu Việt Nam phải làm được hàng dệt may từ sợi trở đi, và với quy tắc này, về cơ bản chúng ta chỉ hưởng ưu đãi nếu làm được 3 công đoạn từ sợi ra vải, từ vải cắt may thành quần áo.

Tuy quy tắc này là khắc nghiệt, nhưng ông Lương Hoàng Thái cho rằng nếu nới lỏng ra Việt Nam chưa chắc đã có lợi, vì nếu chúng ta tiếp tục tình trạng lệ thuộc vào một nước nào khác về nguyên phụ liệu, khi ký được hợp đồng tốt hơn, sẽ bị các nhà cung cấp ép giá. Thực tế, để đón đầu quy tắc xuất xứ, nhiều nhà đầu tư nước ngoài đã đến Việt Nam để đầu tư làm sợi, dệt ngay trong nước.

Không thể phủ nhận cơ hội mở cửa thị trường tương đối lớn, với mức thuế giảm về 0% bền vững và khác với ưu đãi trước đây. Trước đây có ưu đãi đơn phương và họ có thể dừng bất cứ khi nào, nhưng TPP có tính ổn định vĩnh viễn. Do thuế thấp hơn, nên chúng ta có cơ hội cạnh tranh trong bối cảnh năng suất lao động còn thấp và các điều kiện cạnh tranh khác cũng chưa thể sánh với các nước phát triển. Đặc biệt, những ràng buộc của Hiệp định về thương mại, đầu tư, tạo môi trường kinh doanh ổn định, bền vững cũng mang lại cơ hội thu hút đầu tư nước ngoài.

Tất nhiên, bên cạnh thuận lợi có thách thức và thách thức không những về mặt cạnh tranh đối với doanh nghiệp, mà cả thách thức với cơ quan quản lý về thực hiện các nguyên tắc quốc tế. Cách làm và cả tư duy của cơ quan quản lý nhà nước cần thay đổi lớn, và đó đều là những sự thay đổi cần thiết, theo hướng tích cực hơn.

Nam Phương