Gần đây, một số người dân sinh sống trên địa bàn xã Đông Sơn, huyện Yên Thế (Bắc Giang) cho rằng, hoạt động khai thác than và đổ thải của Công ty cổ phần Khoáng sản Bắc Giang (gọi tắt là Công ty Bắc Giang) không đúng quy định, ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất, đời sống của bà con, đặc biệt là có nguy cơ xâm hại di tích Cô Chín Thượng đã được xếp hạng. Phóng viên Báo CAND đã về địa phương để ghi nhận thực tế.

Bức xúc kéo dài

Ngày 18-12, theo chân anh Nguyễn Thành Vân, Công an xã Đông Sơn, chúng tôi lên khu di tích đền Cô Chín Thượng (di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, còn gọi là đền Thượng). Đền Thượng tọa lạc trên một quả đồi thuộc thôn Đền Trắng. Đây là nơi mà người dân phản ánh, hoạt động khai thác than và đổ thải của Công ty Bắc Giang có thể gây sạt lở.

Người dân Đông Sơn lo ngại hoạt động khai thác than ở mỏ than Bố Hạ sẽ gây ảnh hưởng đến khu di tích đền Cô Chín Thượng.

Từ đỉnh đồi, nhìn xuống phía dưới, chúng tôi thấy khai trường khai thác than rộng lớn, với hàng chục máy xúc, xe tải đang hoạt động. Anh Vân tiếp tục dẫn chúng tôi đến vị trí được cho là bãi đổ thải của Công ty Bắc Giang. Bãi đổ thải này có chiều cao đến 7-8m nằm gần con đường bê tông dẫn lên đền Thượng.

Theo anh Vân, nếu như bãi thải trên tiếp tục nhận thải thì nguy cơ gây ô nhiễm, xâm lấn đập Ao Đèo (nơi trữ nước phục vụ phần lớn diện tích sản xuất nông nghiệp) khó tránh khỏi. “Hiện việc đổ thải ra khu vực gần đập đã tạm dừng, chứ không bà con sẽ thấy lo lắm. Vì vị trí này cách bờ đập chỉ khoảng 200m”, anh Vân cho biết thêm. Chúng tôi được biết, cuộc sống của bà con thôn Đền Trắng nói riêng và các thôn lân cận nói chung thường thiếu nguồn nước tưới, sinh hoạt.

Trao đổi với chúng tôi, ông Ngô Quang Sản, Phó Chủ tịch UBND xã Đông Sơn cho biết, những phản ánh của người dân là có thực. Phần diện tích mà cơ quan chức năng cấp phép cho Công ty Bắc Giang tiến hành thăm dò, khai thác, đổ thải than thuộc địa bàn xã là gần 10ha. Trong quá trình hoạt động, Công ty đã tiến hành thỏa thuận, thu mua lại diện tích đất của một số hộ gia đình. Nhiều phần diện tích đất vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ).

Nhận được phản ánh của người dân về việc công ty tiến hành khai thác, đổ thải than gây ảnh hưởng đến môi trường, đời sống bà con, tháng 6-2017, UBND xã phối hợp với các đơn vị chức năng tiến hành kiểm tra và lập biên bản yêu cầu tạm dừng hoạt động khai thác than khi chưa đáp ứng đủ các yêu cầu khai thác theo quy định. Bên cạnh đó, công ty còn đổ thải không đúng quy định tiềm ẩn nguy cơ xâm hại đến khu quần thể di tích đền Thượng, đền Trung trên địa bàn cũng như đập Ao Đèo.

Trước sự việc trên, UBND xã đã báo cáo lên UBND huyện có biện pháp chấn chỉnh, xử lý. UBND tỉnh sau đó đã có văn bản yêu cầu Công ty Bắc Giang dừng ngay hoạt động khai thác than và đổ đất, đá thải trên địa bàn. Tuy nhiên, một thời gian sau, các máy móc, thiết bị của Công ty Bắc Giang vẫn lén lút hoạt động tại khu vực mỏ than.

Đặc biệt mới đây, vào các ngày 6 và 24-11, UBND xã phối hợp cùng các ban, ngành của huyện Yên Thế cũng đã xuống hiện trường tiến hành lập biên bản, yêu cầu công ty dừng ngay các hoạt động.

Tỉnh chỉ đạo dừng, doanh nghiệp vẫn hoạt động?

Liên quan đến vấn đề trên, khi làm việc với đại diện Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Yên Thế, chúng tôi được biết, ngày 28-8-2017, tổ công tác của UBND huyện do ông Nguyễn Văn Quý – Phó trưởng Phòng Tài nguyên và Môi trường (TNMT) làm tổ trưởng qua kiểm tra đã lập biên bản yêu cầu công ty dừng ngay việc đổ thải tại bãi thải không đúng quy định.

Ngày 31-8, Sở TNMT Bắc Giang đã có báo cáo số 235/BC-TNMT gửi Chủ tịch UBND tỉnh. Trong đó nêu, Công ty Bắc Giang được UBND tỉnh cấp giấy chứng nhận đầu tư vào ngày 29-4-2014 để thực hiện dự án khai thác than mỏ than Bố Hạ thuộc địa bàn các xã: Đồng Hưu, Đông Sơn và Hương Vĩ của huyện Yên Thế với tổng diện tích đất dự kiến sử dụng khoảng 1.201.651m2 (trong đó, diện tích khai trường là 78ha, bãi đổ thải 1 là 13ha, bãi đổ thải 2 là 21ha), thời gian hoạt động 28 năm, kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đầu tư.

Tiến hành kiểm tra các hoạt động của Công ty Bắc Giang, Sở TNMT thấy rằng, nội dung phản ánh của người dân là đúng với thực tế.

Sau khi Sở TNMT có báo cáo về tình hình hoạt động khai thác than và đổ đất đá thải của Công ty Bắc Giang, ngày 12-9, UBND tỉnh Bắc Giang đã có Công văn số 3131/UBND-TN về việc đình chỉ hoạt động khai thác than và đổ đất, đá thải tại khu vực mỏ than Bố Hạ, huyện Yên Thế của Công ty Bắc Giang.

Ngoài ra, UBND tỉnh này còn yêu cầu Công ty Bắc Giang hoàn thiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất, thuê đất theo quy định của pháp luật; bồi thường thiệt hại về cây trồng và tài sản khác trên đất bị hư hỏng người dân bị ảnh hưởng trực tiếp tại bãi đổ thải khu vực thôn Đền Trắng; cung cấp hồ sơ dự án khai thác than tại khu vực mỏ than Bố Hạ cho UBND huyện Yên Thế và các xã có liên quan trước ngày 20-9 để giám sát, kiểm tra hoạt động khai thác than và đổ đất, đá thải v.v…; Công ty Bắc Giang chỉ được tiếp tục hoạt động khai thác than và đổ đất, đá thải sau khi đã khắc phục, hoàn thiện xong các nội dung yêu cầu trên…

Trong trường hợp Công ty Bắc Giang cố tình không chấp hành, giao Sở TNMT tham mưu UBND tỉnh xử lý vi phạm hành chính, kiến nghị Bộ trưởng Bộ TNMT đình chỉ, thu hồi Giấy phép khai thác khoáng sản theo quy định của pháp luật.

Mặc dù UBND tỉnh Bắc Giang đã yêu cầu dừng hoạt động nhưng các cơ quan chức năng vẫn nhiều lần lập biên bản vi phạm đối với Công ty Bắc Giang.

Chiều 18-12, trao đổi với chúng tôi, ông Hà Văn Hòe – Tổng Giám đốc Công ty Bắc Giang cho biết, thực hiện Công văn số 3131/UBND-TN của UBND tỉnh Bắc Giang, ngày 18-12, công ty đã có công văn (đôn đốc lần 2) yêu cầu Xí nghiệp khai thác than Bố Hạ, tạm dừng ngay hoạt động khai thác than và đổ đất, đá thải tại khu vực mỏ than Bố Hạ (Yên Thế); phối hợp với các đơn vị liên quan cung cấp tài liệu để hoàn thiện hồ sơ thuê đất theo quy định của pháp luật; xây dựng các công trình xử lý, bảo vệ môi trường…, khắc phục sự cố, hoàn thiện các công trình bảo vệ môi trường theo báo cáo đánh giá tác động môi trường đã được phê duyệt.

Trước nội dung do chúng tôi cũng như người dân phản ánh, trong sáng 18-12, tại khu vực mỏ than Bố Hạ - khu vực xã Đông Sơn, nhiều máy xúc, xe tải chở đất, than vẫn hoạt động, ông Hà Văn Hòe cho rằng, hiện công ty đang đưa máy móc thiết bị vào cải tạo xây dựng cơ bản, thi công đường, hồ điều hòa… Trong quá trình thi công, khi phát hiện than, Công ty múc lên và đem đi tập kết.

“Không cho chúng tôi thi công thì xây dựng cơ bản làm sao được. Yêu cầu dừng là chỉ dừng khai thác thôi. Mà lúc thi công, xây dựng hồ điều hòa, thấy than chẳng lẽ lại đổ đi. Mà đống than đó xấu, không ai mua cả…”, ông Hòe tiếp lời.

Việc đầu tư, khai thác than tại mỏ than Bố Hạ là cần thiết, song cần đảm bảo yêu cầu pháp lý, bảo vệ môi trường, đặc biệt là không ảnh hưởng và xâm phạm đến di tích. Thiết nghĩ, chính quyền địa phương và cơ quan chức năng cần kiểm tra, giám sát chặt chẽ cũng như tạo điều kiện để nhà đầu tư thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật.

Trao đổi với chúng tôi, Trung tá Lê Văn Toàn, Phó trưởng Công an huyện Yên Thế cho biết, đơn vị cũng đã phối hợp với cơ quan chức năng của huyện tổ chức kiểm tra và lập biên bản yêu cầu Công ty Bắc Giang tạm dừng hoạt động khai thác và đổ đất, đá thải tại khu vực mỏ than Bố Hạ. 

Các thông tin liên quan đã được báo cáo lên UBND huyện. Dưới góc độ an ninh trật tự, Công an huyện mong muốn các cơ quan chức năng sớm xử lý dứt điểm vụ việc trên, tránh để nảy sinh phức tạp về ANTT.

*  Khi xem clip do chúng tôi ghi lại quang cảnh tại mỏ than Bố Hạ sáng 18-12, đại diện Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Yên Thế cho biết, sẽ báo cáo lãnh đạo và thành lập Tổ công tác xuống kiểm tra hiện trường.

Cao Hồng – Trần Huy