Một công đoạn đúc gang của người Mông.

Xong, ba người thợ đúc bắt tay vào quy trình đúc lưỡi cày… giữa Thủ đô. Đó là một phần của chương trình "Ngày hội biểu diễn kỹ thuật rèn, đúc, khoan truyền thống" do Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam tổ chức tối 27/3.

Tuy nói tiếng Kinh câu được câu chăng, Chừ Chúng Lầu (56 tuổi), người được mệnh danh là "vua lưỡi cày" ở Sùng Cáng, xã Sủng Chà, Mèo Vạc, Hà Giang, vẫn cố gắng giải thích: Mỗi lò đúc gang chỉ cần từ 1 - 4 người, mỗi người đảm nhận một việc riêng, làm trong một quá trình hoàn toàn thủ công, bằng tay.

Anh Chừ Chứ Mua kéo bễ thổi hơi cho lò nổi lửa. Khói than và hơi nóng bốc lên khiến ba người thợ chốc chốc lại quệt mồ hôi chảy trên khuôn mặt đen xạm. Anh Vàng Lò Lúa cặm cụi soi xét từng góc lò, trát đất sét mịn vào từng kẽ hở nhỏ li ti. Còn "vua lưỡi cày" Chừ Chúng Lầu tỉ mẩn sơn lại khuôn đá bằng thứ nước tự chế đen sóng sánh, cho gang không dính vào khuôn.

30 phút sau, gang vụn đã nóng chảy, nhỏ giọt đỏ rực xuống máng. Trong lúc lấy máng ra khỏi lò, không may nước gang nóng bắn vào chân "vua lò", cháy sém qua lớp giày vải và ăn sâu vào mu bàn chân ông. Khách tham quan cuống quýt, còn "vua lò" vẫn không biến sắc mặt, bình thản lấy bùn gần đó trát vào vết bỏng như một bài thuốc dân gian.

Có lẽ, bị bỏng đã trở thành điều bình thường với người thợ già đúc gang này. Dù tai nạn xảy ra cũng không cản được việc hoàn thành công đoạn đổ gang ra khuôn. 5 phút sau, sản phẩm lưỡi cày "chính hiệu Chừ Chúng Lầu" ra đời.

Đây là lần thứ hai ông Chừ Chúng Lầu được mời về Thủ đô Hà Nội. Lần trước, vượt qua hơn 400 cây số, ông xuống tham dự Hội nghị Người cao tuổi tiêu biểu trên các lĩnh vực giáo dục - khoa học - công nghệ - y tế, được gặp mặt Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh, rồi vào Lăng viếng Bác trong tháng 10/2004.

Người ta gọi ông là "vua lưỡi cày" bởi ông có công lưu truyền nghề đúc truyền thống của người Mông, đồng thời cải tiến thành công lưỡi cày miền xuôi cho phù hợp với điều kiện tự nhiên, sản xuất của vùng cao nguyên đá. Loại lưỡi cày mới ông tạo ra như "bén duyên" ngay với đất cằn trơ đá. Nó thuận tiện cho những luống cày phải lách qua những kẽ đá nhỏ, và đặc biệt độ bền cao hơn hẳn.

Nhờ lưỡi cày mới, Chừ Chúng Lầu mạnh dạn đầu tư mở xưởng đúc gang, vừa phục vụ bà con vừa tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập, vừa giúp ông truyền nghề cho con cháu, gìn giữ nghề truyền thống bao đời nay. Với hơn 40 năm làm nghề đúc gang, ông đã trở thành người Mông đúc gang có tuổi nghề cao nhất vùng sơn cước này

Hải Hòa