>> Thi hành án dân sự: Khó khăn vẫn còn ở phía trước

- Tình trạng tồn đọng, khó thi hành án (THA) hiện nay có nguyên nhân không kém phần quan trọng là do sự thiếu, yếu, ngại va chạm của cán bộ THA, thậm chí trong không ít vụ việc, Chấp hành viên (CHV) đã có vi phạm, làm sai? Thưa ông, thực tế ra sao và giải pháp nào cho vấn đề này?

+ Thực tiễn công tác THADS cho thấy, có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng án dân sự tồn đọng hiện nay. Ngoài những nguyên nhân khách quan thì cũng có những nguyên nhân chủ quan từ chính các cán bộ THA như: Chậm ra quyết định THA; chưa kịp thời xác minh điều kiện THA hoặc không kiên quyết áp dụng biện pháp cưỡng chế đối với người phải THA có điều kiện thi hành; có trường hợp CHV, cán bộ THA trong tác nghiệp THA còn cẩu thả, tuỳ tiện dẫn đến sai phạm; thậm chí có trường hợp thoái hoá, biến chất, tham nhũng, tiêu cực, sách nhiễu, gây phiền hà cho dân...

Trong thời gian qua, một số cơ quan THADS đã để xảy ra tình trạng CHV, cán bộ THA vi phạm pháp luật, vi phạm kỷ luật, vi phạm chuẩn mực đạo đức của ngành bị xử lý kỷ luật với hình thức cảnh cáo, khiển trách, cách chức, buộc thôi việc (năm 2005 xử lý kỷ luật: 25 trường hợp, năm 2006: 30, năm 2007: 36, năm 2008: 30 trường hợp) hoặc có trường hợp CHV, cán bộ THA vi phạm pháp luật bị xử lý hình sự.

Trên cơ sở phân tích các nguyên nhân chủ quan ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng đội ngũ CHV, cán bộ THA, Cục THADS đã tham mưu giúp lãnh đạo Bộ Tư pháp đề ra các giải pháp khắc phục, như: Đối với trường hợp còn yếu kém về chuyên môn, nghiệp vụ, Cục THADS chủ động phối hợp với Vụ Tổ chức cán bộ, Học viện Tư pháp,... tổ chức các lớp bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ THA, đồng thời, tiến hành rà soát, không thực hiện tái bổ nhiệm, bổ nhiệm mới các cán bộ còn yếu về năng lực chuyên môn.

Đối với các trường hợp có hành vi tiêu cực, vi phạm quy tắc đạo đức CHV, Bộ Tư pháp chỉ đạo các cơ quan THADS kiên quyết xử lý nghiêm những trường hợp án có điều kiện nhưng chậm tổ chức thi hành hoặc có biểu hiện nhũng nhiễu, kéo dài do lỗi của CHV và cán bộ THA. Bộ Tư pháp, các cơ quan THADS đã thiết lập và duy trì đường dây nóng để tiếp nhận thông tin, phát hiện, xử lý, thông báo công khai những sai phạm, tiêu cực trong hoạt động THA... 

TS. Nguyễn Văn Luyện trao chứng chỉ cho các học viên tốt nghiệp lớp đào tạo nghiệp vụ THADS tại Hà Nội.

- Theo ông, các quy định mới trong Luật THADS và Nghị quyết của Quốc hội về triển khai Luật THADS liệu đã tạm đủ để trị những nhức nhối, quá tải của các vụ việc THADS hiện nay? Hệ thống pháp luật cần phải sửa đổi, bổ sung thêm những gì để đáp ứng yêu cầu công tác này?

+ Luật THADS và Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành luật này có nhiều nội dung mới, phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp mà Đảng và Nhà nước đã đặt ra, chắc chắn sẽ góp phần tháo gỡ cơ bản những vướng mắc, bức xúc trong công tác THADS hiện nay, trong đó, có tình trạng án dân sự tồn đọng nhiều và sự quá tải trong công việc của CHV cơ quan THADS.

Tuy nhiên để đảm bảo cho Luật THADS thực thi hiệu quả thì còn phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức thực hiện, chất lượng đội ngũ CHV, cán bộ THA, mức độ tương thích với hệ thống pháp luật có liên quan cũng như sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp uỷ Đảng, chính quyền và sự hỗ trợ của các lực lượng xã hội…

Bộ Tư pháp đã và đang tiếp tục rà soát các văn bản quy phạm pháp luật để phối hợp với cơ quan hữu quan đề xuất, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, huỷ bỏ các quy định hiện hành không còn phù hợp, trong đó có các quy định tại Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Bộ luật Hình sự, Luật Phá sản…

- Dự kiến, việc xét miễn THA khoản thu cho ngân sách Nhà nước không quá 500.000 đồng theo Điều 61 Luật THADS sẽ giảm được hàng vạn án tồn hiện nay. Đây là con số rất lớn, quá trình thực hiện rất dễ nảy sinh tiêu cực, sai sót. Bộ Tư pháp đã chuẩn bị cho việc này ra sao?

+ Việc thực hiện miễn THA theo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Luật THADS sẽ góp phần làm giảm một lượng khá lớn án tồn đọng. Để việc miễn THA được thực hiện nghiêm túc, không xảy ra sai sót, tiêu cực, Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính, TANDTC, VKSNDTC xây dựng Thông tư liên tịch hướng dẫn về việc miễn nghĩa vụ THA đối với khoản nộp NSNN có giá trị không quá 500.000 đồng theo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Luật THADS. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng giúp các cơ quan THADS, tài chính, VKSND, TAND tổ chức thực hiện nghiêm túc việc này.

Bộ Tư pháp cũng chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành hữu quan tập trung triển khai các quy định pháp luật về việc này đến các cơ quan THADS, cơ quan tài chính, VKSND và TAND các cấp để cán bộ, công chức các cơ quan này hiểu, tổ chức thực hiện một cách tốt nhất trên thực tế. Đồng thời, Bộ Tư pháp cùng các Bộ, ngành hữu quan tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện miễn THA và xử lý nghiêm các trường hợp cán bộ, công chức có hành vi tiêu cực gây cản trở hoặc xâm hại đến lợi ích của Nhà nước, tổ chức và công dân.

- Đề án Thừa phát lại thí điểm (mô hình xã hội hóa công tác THADS) tại TP HCM đã được Thủ tướng phê duyệt để triển khai vào nửa cuối năm nay. So với cơ quan THA các cấp, loại hình THA tư nhân này có gì khác, có được hỗ trợ, tạo điều kiện hoạt động một cách bình đẳng?

+ Ngày 19/2/2009, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 224/QĐ-TTg phê duyệt Đề án "Thực hiện thí điểm chế định Thừa phát lại tại TP HCM". Theo nội dung Đề án và Quyết định của Thủ tướng, thì loại hình dịch vụ này có nhiều điểm khác với cơ quan THADS hiện hành.

Về phạm vi công việc, Thừa phát lại được thực hiện nhiều loại công việc hơn so với CHV, cơ quan THADS, gồm: Xác minh điều kiện THA và trực tiếp thi hành bản án, quyết định theo yêu cầu của đương sự; tống đạt giấy tờ của Toà án và của cơ quan THA dân sự cho đương sự; lập vi bằng có giá trị chứng cứ trong xét xử và các công việc khác theo quy định của pháp luật. Thừa phát lại hành nghề thông qua văn phòng Thừa phát lại, vận hành theo mô hình doanh nghiệp. Thừa phát lại có thể thỏa thuận với đương sự mức phí riêng đối với những công việc phức tạp...

Thủ tướng Chính phủ cũng đang giao Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu xây dựng chính sách hỗ trợ cho tổ chức và hoạt động của Thừa phát lại. Trong đó văn phòng Thừa phát lại (dưới hình thức là doanh nghiệp tư nhân hay công ty hợp danh) được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong suốt thời gian thực hiện thí điểm.

- Xin cảm ông đã dành thời gian trả lời phỏng vấn Báo CAND!

Bá Tuấn - Nguyễn Thái (thực hiện)