Hiện trường vụ lở 3.000m3 đá làm chết 3 người, bị thương 1 người tại Tượng Lĩnh, Kim Bảng, Hà Nam.

Dư âm vụ sập núi làm 3 người chết, 1 người bị thương tại công trường khai thác đá thuộc Công ty TNHH Thống Nhất (xã Tượng Lĩnh, Kim Bảng, Hà Nam) gây nỗi kinh hoàng cho hàng ngàn người thợ đá và nhân dân địa phương.

Cho dù chính quyền, lực lượng Công an rất tích cực giải quyết hậu quả nhưng chừng đó không khỏa lấp được những phức tạp nảy sinh xung quanh việc sử dụng người lao động và an toàn tính mạng của họ tại các công trường khai thác đá nơi đây.

Doanh nghiệp vô can?

Công ty TNHH Thống Nhất được UBND tỉnh Hà Nam cấp Giấy phép khai thác khoáng sản số 82 ngày 20/6/2007 và giấy phép sử dụng vật liệu nổ công nghiệp số 91, khai thác mỏ đá Đồng Quàng thuộc xã Tượng Lĩnh.

Nhưng sau đó, Công ty Thống Nhất đã giao khoán cho anh Tạ Văn Cường, một người ít nhiều có kinh nghiệm khai thác đá và đã qua lớp học kỹ thuật an toàn khai thác mỏ, quê Phù Đê, Tượng Lĩnh nhận thầu theo hợp đồng thỏa thuận giữa đôi bên.

Vào khoảng 15h15’ ngày 6/1, trong khi nhóm công nhân làm thuê cho anh Cường đang khoan mồi, đặt mìn phá đá quá cỡ dưới chân núi Đồng Quàng thì bất ngờ cả vỉa đá chừng 3.000m3 đổ sập xuống vùi tại chỗ 3 công nhân và một người bị thương. Những chiếc máy xúc đá nằm cạnh đó cũng bị hư hỏng nặng.

Các anh Trần Văn Thanh, Nguyễn Văn Hà, Nguyễn Văn Khương cùng quê ở Tượng Lĩnh chết tại chỗ; anh Nguyễn Văn Cảnh bị thương nặng vào đùi.

Qua tìm hiểu được biết trước đó, ngày 2/1, nhóm công nhân 6 người do anh Cường chỉ huy đã tổ chức nổ mìn trên đỉnh núi trút xuống trên 1.000m3 đá nên ngày hôm sau trong khi khoan mồi phá đá quá cỡ theo yêu cầu sản xuất thì sự cố xảy ra.

Báo cáo của bà Giám đốc Công ty TNHH Thống Nhất Trần Thị Chuyển cho rằng: Công ty đã yêu cầu anh Cường xử lý hết đá trượt, đá treo từ trên đỉnh núi xuống. Chính anh Cường, người nhận khoán cũng khẳng định, họ đã phát hiện kếp đá trượt dài nên đã cho công nhân kiểm tra rất kỹ các vỉa đá chênh vênh có nguy cơ rơi trước khi tổ chức pha đá dưới chân. Nhưng thực tế, hậu quả đã xảy ra kinh hoàng như đã thấy...

Vấn đề đáng nói nằm ở bản hợp đồng số 05/HĐ giữa Công ty TNHH Thống Nhất với anh Tạ Văn Cường ngày 15/11/2007. Quy định chung của bản hợp đồng này nêu rõ: "Khoán gọn việc khai thác đá sản phẩm xuống chân núi nghiệm thu; việc khai thác không mang tính liên tục vì người của tổ 100% là lao động nông nghiệp, làm theo mùa vụ xen lúc nông nhàn...".

Điểm đáng chú ý nằm ở điểm: "Đơn giá khoán có cộng đầy đủ các khoản bảo hiểm theo quy định của pháp luật, nhằm để bên B (anh Tạ Văn Cường) tham gia bảo hiểm theo phương pháp tự nguyện, hoặc tự lo đóng bảo hiểm nơi khác".

Thực tế khi tai nạn xảy ra, các nạn nhân nằm xuống, cơ quan điều tra Công an huyện Kim Bảng yêu cầu cho đến khi phóng viên Báo CAND vào cuộc, anh Cường cũng chưa trình ra được hợp đồng lao động với các công nhân xấu số trên.

Một lỗ hổng cực lớn là quyền lợi của người lao động ai bảo đảm? Ai sẽ thanh toán bảo hiểm cho những công nhân này khi trong hợp đồng có ghi "đơn giá đã bao gồm bảo hiểm tự nguyện", trong khi anh Tạ Văn Cường không có pháp nhân?

Lấy gì ràng buộc doanh nghiệp với người lao động?

Một số chuyên gia luật pháp cho rằng, điều khoản trong hợp đồng trên đã "đá được quả bóng trách nhiệm" từ doanh nghiệp sang cho anh Cường. Chắc hơn, phần trách nhiệm của bên B trong hợp đồng khoán khai thác đá còn cột chặt: "Nếu để xảy ra mất an toàn cho người trong tổ hoặc người ngoài, cũng như tài sản của công dân thì bên B (bên anh Cường) tự giải quyết và chịu trách nhiệm trước pháp luật. Bên A chỉ chịu 50% kinh phí khắc phục...". Sau khi tai nạn xảy ra, bên A đã hỗ trợ tiền cho các gia đình nạn nhân.

Đây chắc chắn chưa phải là tai nạn cuối cùng, cũng không riêng gì ở Hà Nam mà ở rất nhiều tỉnh có hoạt động khai thác đá như Hà Tây, Thanh Hóa, Nghệ An, Hải Dương... Nghĩa là có hàng ngàn người thợ đá vẫn đặt tính mạng của mình vào miệng tử thần để đổi lấy miếng cơm manh áo!

Cách đây chưa lâu, nhóm phóng viên Báo CAND cũng đã làm việc với Công an huyện Thanh Liêm, Hà Nam. Các cán bộ Công an huyện rất bức xúc về tình trạng sử dụng người lao động nông nhàn bất chấp Luật Lao động của một số chủ doanh nghiệp, tổ hợp khai thác đá trên địa bàn.

Hàng chục vụ tai nạn lao động, trong đó nhiều vụ chết người như khu vực khai thác tuyến núi Thanh Nghị đã xảy ra. Năm nào cũng có cả chục người chết vì khai thác đá. Phần lớn họ là trụ cột gia đình, nên để lại hậu quả nặng nề cho vợ con, cha mẹ già...

Một lãnh đạo Sở LĐ-TB&XH tỉnh Hà Nam bức xúc nói: Công tác thanh tra an toàn lao động tại các doanh nghiệp khai thác đá tiến hành thường xuyên, Luật Lao động cũng đã tổ chức tập huấn cho lãnh đạo các doanh nghiệp... nhưng hiệu quả thực sự còn rất hạn chế.

Vậy có cách gì ràng buộc chủ doanh nghiệp đá với người lao động liên quan đến bảo hiểm tính mạng của công nhân? Câu trả lời là Luật Lao động đã quy định.

Nhưng khi chủ sử dụng lao động không nghiêm chỉnh chấp hành luật, thì trách nhiệm của cơ quan chức năng và cao hơn là chính quyền nằm ở đâu? Chúng tôi biết rằng, cái khó của người lao động ở nông thôn là thiếu việc làm, không qua đào tạo nên thời gian nông nhàn chẳng còn biết làm gì ngoài leo núi cậy đá nuôi thân và gia đình.

Cái khó này lại là điểm yếu để chủ sử dụng lao động khai thác triệt để khi thuê lao động. Chính quyền không thể can thiệp thô bạo vào hoạt động của doanh nghiệp, nhưng tại sao phát hiện doanh nghiệp vi phạm Luật Lao động khá tràn lan lại không xử lý?

Cái khó của doanh nghiệp là hầu hết chủ khai thác đá vốn ít, kiến thức mỏ hạn chế... nên phần lớn chọn cách khai thác "mì ăn liền" cho rẻ.

Biết vậy, mà UBND tỉnh không sử dụng quyền năng buộc các doanh nghiệp phải hợp sức lại, xây dựng phương án khai thác đá cắt tầng đảm bảo an toàn tuyệt đối trước khi cấp giấy phép khai thác khoáng sản và giấy phép sử dụng vật liệu nổ công nghiệp?

Cũng với quyền lực được pháp luật ban cho, hoàn toàn chính quyền địa phương có thể ràng buộc trách nhiệm của chủ sử dụng lao động trong các đơn vị khai thác đá tư nhân mua bảo hiểm và đảm bảo an toàn cho người lao động

Nhóm PVĐT