Từ đầu năm đến nay, mặc dù các bộ, ngành và địa phương đã tích cực triển khai nhiều giải pháp bảo đảm TTATGT, nhưng các cơ quan chức năng đều phải thừa nhận rằng, tình hình vẫn diễn biến rất phức tạp, khó lường, chưa đạt được mục tiêu giảm 5-10% TNGT. Trong đó, tai nạn đặc biệt nghiêm trọng lại tăng rất cao, nhất là liên quan đến xe khách. Chỉ trong vòng ba ngày trung tuần tháng 6, với 5 vụ đặc biệt nghiêm trọng xảy ra, làm 16 người thiệt mạng và hơn 40 người bị thương, một hồi chuông lại được rung lên, cơ quan chức năng lại vào cuộc tìm giải pháp, còn hành khách, nỗi lo vẫn còn đó…

Bài 1: Nhà xe, hành khách vẫn “đánh đu” với “tử thần”

Chỉ với 3 ngày đầu tháng 6, hàng loạt vụ tai nạn giao thông đặc biệt nghiêm trọng liên tiếp xảy ra ở Khánh Hòa, Quảng Nam, Vũng Tàu, Tiền Giang… với những hậu quả đau lòng, thiệt hại cả về tinh thần và vật chất. Sự sống và cái chết của hành khách chỉ còn là ranh giới mong manh, đang phụ thuộc rất nhiều vào việc chấp hành luật pháp và đạo đức của lái xe.

Khách đi xe đêm, nơm nớp nỗi lo tai nạn

Là một hành khách hay về quê bằng xe khách, anh Phạm Thanh Phương (Bình Thạnh, TP Hồ Chí Minh) vẫn nhớ như in hành trình từ Bắc vào Nam trên một chuyến xe “bão táp”. Dù thời khắc đó đã qua, song khi kể lại, trên khuôn mặt anh vẫn không giấu nổi sự sợ hãi. Để tiết kiệm thời gian, anh chọn một chuyến xe có lịch trình xuất phát từ 23h ở Bến xe Nước Ngầm (Hà Nội). Đường rộng, lại vắng, nên ngay khi rời bến, lái xe đã thả sức nhấn ga, luồn vượt các xe tải, xe container đi cùng chiều. Thậm chí, trên dọc đường đi, ở những đoạn đường gồ ghề, tài xế vẫn cho xe chạy tốc độ cao, làm chiếc xe nghiêng ngả  khiến các “thượng đế” trên xe không khỏi giật mình. “Cả một lộ trình dài, ai cũng cố gắng chợp mắt ngủ, để mong quên bớt âu lo, mong nhanh đến nơi an toàn”, anh Phương tâm sự.

An toàn trên những chuyến xe đường dài luôn là điều hành khách mong đợi.

Còn theo chị Phương Liên (Hạ Long, Quảng Ninh), người thường xuyên lên Hà Nội vào những ngày cuối tuần bằng xe khách chạy đêm (3h đi từ Quảng Ninh, 7h là đến Hà Nội) thì chia sẻ: “Đặc sản” của những chuyến xe đêm là tốc độ. Nếu ai đó mắc bệnh hay lo, thì cả hành trình sẽ không thể chợp mắt được bởi tiếng còi, ánh đèn pha rọi lấp lóa xin đường của những chiếc xe chạy ngược, xuôi. Thậm chí, nhiều đoạn đường, xe khách liên tục “đua" tốc độ và sẵn sàng thắng gấp để dừng giữa đường bắt khách trái quy định. Vẫn biết, bước lên xe là đèo bòng thêm nỗi lo, song khi được hỏi cả anh Phương, chị Liên đều thật thà thổ lộ: Thời gian hạn hẹp, đành phải tranh thủ đi đêm để sáng ra đến nơi giải quyết công việc.

Hành khách không lo sao được, khi trao đổi với phóng viên, nhiều lái xe khách đường dài cũng thừa nhận, chạy đêm đường vắng, phụ xe có thể bắt khách vô tư, thoải mái, đoạn nào đường tốt, vắng vẻ, tài xế tăng ga cũng chẳng lo bị bắn tốc độ, cũng như không lo bị Cảnh sát giao thông kiểm tra, xử phạt.

Lái xe Nguyễn Mạnh Thường, quê ở Nam Định, từng có 5 năm lái xe đường dài tuyến Hà Nội – TP Hồ Chí Minh chia sẻ, xe khách chạy Bắc - Nam xuất phát từ sáng sớm, hay trưa chiều, thì vẫn phải đi qua đêm. Quãng đường 1.700 cây số ít nhiều cũng phải có một đêm trọn vẹn trên đường.

Theo anh Thường, đã là dân lái xe trong nghề, chưa có một tài xế nào mà không vi phạm tốc độ, nhất là xe khách đường dài. Chỉ khi nào sắp đến chốt kiểm soát của Cảnh sát giao thông, các xe khách đều có “chiêu” thông báo cho nhau bằng cách nháy đèn, để hãm tốc độ theo đúng luật.  “Do chủ xe khoán giờ, xếp lốt (lộ trình, giờ xuất bến), doanh thu, nên nếu chạy chậm, không kịp xếp tài quay đầu, thì “không có cơm mà ăn” cũng chính là một trong những nguyên nhân khiến đa phần lái xe khách luôn đánh đu với thần chết trên đường”, anh Thường cho biết.

Cũng có lần, lái xe đi cùng ốm, một mình anh chạy suốt chặng. Căng thẳng, mệt mỏi, nên  mắt cứ díp lại đúng lúc xe đang vào cua,  anh suýt gây tai nạn. Sau lần đấy, anh đã xin sang lái tuyến đường ngắn.

Ít lực lượng chức năng tuần tra đêm, lái xe dễ vi phạm tốc độ

Theo thống kê của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, trên 90% nguyên nhân của những vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng từ đầu năm đến nay, là do chủ quan của người lái xe. Thừa nhận thực tế này, lực lượng CSGT nhận định, những vụ tai nạn nghiêm trọng thường xảy ra vào khoảng từ 18h-24h, đây là thời điểm có ít lực lượng tuần tra kiểm soát trên đường cho nên lái xe thường “tranh thủ” phóng nhanh, vượt ẩu gây nên hậu quả đau lòng. Thực tế, bản thân người lái xe cũng biết chạy quá tốc độ là nguy hiểm, nhưng tại sao vẫn chạy?

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ôtô Việt Nam thẳng thắn: Việc làm đó chẳng qua chỉ là “tranh cướp” khách trên đường. Ông Hùng phân tích sâu hơn, lái xe không chạy vượt tốc độ để đủ doanh thu, thì sẽ bị sa thải, cho nên dù nguy hiểm người ta vẫn phải làm, bởi vì miếng cơm manh áo. “Lái xe không được làm việc quá 10 tiếng một ngày, không được cầm vô lăng liên tục quá 4 tiếng. Rõ ràng khi chạy đường dài thì phải có trạm dừng nghỉ để thay lái xe. Tuy nhiên, phần lớn các doanh nghiệp không quan tâm đến việc này, để cho một lái một xe chạy liên tục 18-20 tiếng trong một ngày, thì rất dễ gây ra hậu quả nghiêm trọng, vì thế Nhà nước và doanh nghiệp phải quan tâm đến vấn đề này”, ông Hùng đưa ra lời khuyên.

Đề cập đến chế tài xử phạt có đủ sức răn đe người vi phạm, ông Hùng khẳng định, mức phạt của Luật Giao thông đường bộ hiện nay quá cao, vượt quá thu nhập bình quân của người lao động, quan trọng là người thi hành công vụ thực hiện việc đó có nghiêm hay không? Vấn đề ở đây, lực lượng chức năng xử lý chưa nghiêm, về đêm chưa giám sát tốt, nên lái xe bị “nhờn”.

Không hoàn toàn phủ nhận ý kiến của ông Hùng, song Đại tá Đào Vịnh Thắng, Trưởng phòng CSGT Hà Nội nhận định: Lái xe chạy đêm thường thấy đường vắng, nên chủ quan chạy quá tốc độ. Cộng thêm sự mệt mỏi, dễ dẫn đến tai nạn chứ không phải hoàn toàn do lực lượng chức năng không tuần tra đêm. Đại tá Thắng cũng đưa ra ý kiến: Không chỉ ở Hà Nội, mà tại các địa phương có tuyến QL xe khách chạy đêm nhiều thì CSGT nên tuần tra bằng xe ôtô bật đèn quang. Qua đó, sẽ hạn chế được việc chạy quá tốc độ, đi sai làn đường.

Theo thống kê của Cục Cảnh sát giao thông đường bộ - đường sắt, chỉ trong một tuần đầu tháng 6, cả nước đã xảy ra 339 vụ tai nạn giao thông làm 151 người chết, 232 người bị thương. So với cuối tháng 5, số người chết giảm, nhưng số vụ tai nạn và số người bị thương lại tăng lên.

Thứ trưởng Bộ Giao thông Vận tải Lê Đình Thọ:

Giải quyết tận gốc tai nạn xe khách, xe tải... phải đi từ doanh nghiệp. Doanh nghiệp vận tải phải quản lý lái xe, không sử dụng lái xe thường xuyên vi phạm quy tắc giao thông; nhất là vi phạm tốc độ. Các địa phương phải kiểm tra nghiêm tại các đầu bến, phối hợp chặt chẽ với lực lượng Công an tuần tra xử lý vi phạm, ngăn chặn ngay từ đầu những nguy cơ xảy ra tai nạn.

Đại diện Công ty cổ phần Vận tải ôtô Điện Biên:
Chạy xe đêm nhiều tiện ích, song tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn

Là một công ty có 17 tuyến vận tải khách cố định, trong đó có 6 tuyến có cự ly từ 470km đến 700km như Lai Châu - Hà Nội, Điện Biên - Hà Nội, Điện Biên - Nghệ An, Điện Biên - Thái Bình, lãnh đạo đơn vị thừa nhận: Hình thức vận tải khách chạy đêm là triệt để tiết kiệm chi phí và đem lại nhiều tiện ích hơn cho hành khách, góp phần giảm thiểu giá thành, giảm thiểu các chi phí tiêu cực phát sinh khác đối với hoạt động vận tải đường bộ. Song, hình thức tổ chức vận tải khách chạy đêm cũng tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ về an ninh trật tự và an toàn giao thông, nhất là đối với các tuyến đường miền núi Tây Bắc, nhiều đèo cao, vực thẳm và thường có sương mù.

Thanh Huyền