Sáng 26/4, chúng tôi đến xã Hưng Thuỷ (Lệ Thuỷ, Quảng Bình) để tìm mua "cây bách bệnh" như nhiều người đồn thổi. Anh Nguyễn Văn An, một người dân địa phương giới thiệu "muốn mua thì các chú cứ ra chợ Mai của xã, nhưng phải trả giá đó, vì thấy người lạ, họ chặt chém giá cao".

Từ đầu chợ, đã có hàng chục người chào bán "cây đa bệnh". Chị Lê Thị Thuỷ, người bán "cây đa bệnh" cho biết, toàn bộ cây và rễ ngày một khan hiếm do người dân đã đào, chặt hết, và gần vào mùa hè người uống nhiều nên giá ngày một tăng, nhưng không còn nhiều để bán. Khả dĩ nhà chị Thuỷ còn có một số lượng lớn là do tích trữ từ trước.

Được biết, cách đây khoảng 3 tháng, có vài người lạ mặt xuất hiện ở địa phương huyện Lệ Thuỷ và đem theo cành, rễ giới thiệu với người dân rồi ra giá mua 120 ngàn đồng/kg. Những người lạ mặt còn nói "đây là cây chữa đa bệnh nên cần mua số lượng lớn". Sau khi những người lạ mặt rời khỏi địa phương, người dân cũng kéo nhau vào các khu vực rừng lân cận tìm kiếm, đào bới "cây đa bệnh".

Rễ và lá "cây đa bệnh" được bày bán thực ra là cây mật nhân.

Điều đáng nói, cả một thời gian dài không còn xuất hiện người lạ mặt mua hàng nên người dân địa phương tự nấu uống và truyền tai nhau "uống cây đa bệnh". Nhiều người chúng tôi gặp còn quả quyết "cây đa bệnh uống vào thì chữa bệnh gì cũng khỏi, kể cả bệnh ung thư...", nhưng khi hỏi đã có người nào mắc bệnh trên địa bàn uống cây đa bệnh mà đã khỏi bệnh chưa thì họ nói chưa gặp.

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, cây mà người dân địa phương gọi "cây đa bệnh" mọc chủ yếu giữa các khu rừng thưa trên đồi cát ven biển hoặc triền đồi đất thấp. Đây là loài thân gỗ nhỏ, rễ cọc cắm thẳng xuống đất hơn một mét nên khai thác phải đào từng hố rộng 40-50cm, sâu gần 1m mới lấy được.

Chính việc người dân đào bới tìm "cây đa bệnh" đã làm ảnh hưởng đến các khu rừng, gây xói mòn đồi cát. Mới đây, một số xã ở huyện Lệ Thuỷ đã thành lập các tổ bảo vệ, cấm người dân đào bới, tìm "cây đa bệnh" nhưng do cây bán được giá, lại đang vào thời kỳ nông nhàn nên người dân vẫn lén lút đào bới vào buổi trưa, hoặc ban đêm. Rất nhiều nhà dân ở Lệ Thuỷ mua rễ "cây đa bệnh" về nhà thái nhỏ, phơi nắng rồi nấu uống, nước "cây đa bệnh" uống có mùi như nhân trần.

Đem rễ "cây đa bệnh" về thành phố Đồng Hới tìm gặp một số thầy thuốc đông y, chúng tôi đã có câu trả lời. "Cây đa bệnh" mà người dân gọi, trong đông y gọi là cây mật nhân. Chủ tịch Hội Đông y tỉnh Quảng Bình, ông Trần Nam Định cho biết, đúng là cây mật nhân chữa được một số bệnh, nhưng chưa có bằng chứng chứng minh là chữa được bệnh nan y.

Là vị thuốc nên liều lượng dùng cây mật nhân cũng vừa phải chứ không được lạm dụng, không được nghe đồn thổi rồi mua về dùng một cách thiếu khoa học, ảnh hưởng không tốt tới sức khỏe, việc nấu nước uống nhiều hằng ngày như người dân đang làm là không đúng, gây ảnh hưởng đến sức khoẻ

Dương Sông Lam