Theo kết quả khảo sát qua phiếu của Dự án quản trị nhà nước nhằm tăng trưởng toàn diện (USAID GIG) đối với 27 DN công bố trong báo cáo ngày 12/3 tại hội thảo Thực hiện Nghị quyết 19 về cải thiện chỉ số môi trường kinh doanh tại Việt Nam, do Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức, cho thấy khoản chi phí cho hãng tàu chiếm khoảng 50% chi phí cho việc nhận hàng từ cảng về đến kho của DN và 52,6% tổng chi phí cho hàng xuất khẩu.

Theo khảo sát của CIEM và Tổng cục Hải quan về việc thực hiện thủ tục hành chính đối với hoạt động XNK (khảo sát từ tháng 8 – 12/2014): Các DN XNK phải thực hiện thủ tục, chứng từ nhiều hơn so với quy định (nhiều hơn ít nhất 3 chứng từ). Nhiều thủ tục, giấy tờ thông quan vẫn được thực hiện thủ công (nộp hồ sơ và nhận kết quả trực tiếp, chưa thông qua Internet); các giấy tờ phải có chữ ký, con dấu… Yêu cầu này tạo ra khối lượng công việc lớn, mất thời gian và chi phí của DN.

“Chỉ số thông quan tác động mạnh tới xếp hạng môi trường kinh doanh. Những năm qua, chúng ta đã có cải thiện với phần hải quan, nhưng những thủ tục liên quan tới các bộ quản lý chuyên ngành chưa có cải thiện nhiều”, TS Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng CIEM nói.

Về thời gian thông quan, theo nhóm nghiên cứu, mất nhiều thời gian nhất là những lô hàng có yêu cầu thủ tục chuyên ngành (như thủ tục về kiểm định chất lượng, an toàn thực phẩm, kiểm dịch, quản lý hóa chất…).

Cụ thể, mỗi lô hàng xuất khẩu mất thời gian làm thủ tục tối thiểu 4 ngày, tối đa 9 ngày; với hàng nhập khẩu tối thiểu 10 ngày, tối đa 19 ngày; trường hợp lô hàng phải thực hiện thủ tục chuyên ngành thời gian giải quyết có thể hơn 30 ngày.

Tình trạng này là do danh mục hàng hóa phải làm thủ tục chuyên ngành quá rộng, không rõ ràng; sự trùng lắp về thẩm quyền kiểm tra; quản lý thủ công; chưa kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý; sự quan liêu, trì trệ trong phát hiện, sửa đổi quy định không phù hợp; yếu kém trong tổ chức thực hiện của lãnh đạo các cấp và sự vô cảm của công chức thực thi pháp luật…

Về chi phí, các DN XNK phản ánh, chi phí chính thức với mỗi container hàng 20 feet từ 9-12 triệu đồng. “Trong gần 10 loại phụ phí DN XNK phải trả, có những khoản phí đa số DN cho là bất hợp lý và chưa minh bạch, như: Phí xếp dỡ, phí mất cân bằng vỏ container, phí sửa chữa container”.

Đặc biệt, tình trạng các hãng tàu tự đặt nhiều loại phụ phí (như phí tắc nghẽn cảng), theo nhóm nghiên cứu đã gây nhiều thiệt hại cho DN, giảm cạnh tranh của DN Việt ở cả thị trường trong nước và thị trường nước ngoài. Dù vậy, cơ quan có thẩm quyền vẫn chưa có hành động rõ rệt để kiểm soát, chấn chỉnh.

“Nổi cộm nhất là chi phí cho hãng tàu quá lớn, nhiều khoản phí không chính thức với tỷ lệ không hề nhỏ”, một số DN phản ánh.

Từ đó, nhóm nghiên cứu kiến nghị, các bộ, ngành cần điện tử hóa thủ tục quản lý chuyên ngành, kết nối thông tin, thủ tục với nhau; giảm thủ tục chuyên ngành; phân loại DN để áp dụng hình thức, mức độ kiểm tra; ủy quyền kiểm tra; thực hiện cơ chế quản lý rủi ro…

Phan Đức