Đo chiều cao cột cờ bằng thiết bị giáo dục.

Sau loạt bài của Báo CAND về nguy cơ lãng phí hàng ngàn tỷ đồng của Nhà nước đầu tư cho xuất thiết bị dạy học (TBDH), những giám đốc, phó giám đốc công ty, chủ xưởng sản xuất TBDH khi làm việc với Báo CAND đều tỏ ra bức xúc. Họ bộc bạch: nói ra những điều này có thể sẽ ảnh hưởng đến công việc của họ, nhưng vì lương tâm, vì xót tiền Nhà nước, mà họ phải nói sự thật.

Phó giám đốc T. (vì lý do tế nhị, chúng tôi xin được giấu tên) có thâm niên hơn hai mươi năm nên ông biết, chỉ riêng chuyện chọn mẫu, duyệt mẫu, thẩm định chất lượng mẫu TBDH của Bộ GD - ĐT đã có thể "cười ra nước mắt". Chọn mẫu mà mẫu chẳng có bản vẽ thiết kế, người được giao chọn mẫu lại kém chuyên sâu, thao tác chọn mẫu gần như chỉ dựa vào những nhận xét rất cảm tính.

Ông T. cũng không thể lý giải được vì sao có mẫu đã được duyệt, được chọn như mô hình sinh học lớp 9 khi đến tay nhà sản xuất lại không sản xuất được. Về giá cả, ông T. nói: "Một đồng nghiệp của tôi mang một bộ mẫu khá tốt đến, giá 290.000 đồng/bộ nhưng bị gạt ngay, họ chọn bộ chỉ 50.000 đồng, chất lượng kém hơn nhiều. Tiết kiệm như thế cũng tốt, nhưng tôi vô cùng sửng sốt khi thấy bộ TBDH đó giờ lại có giá 300.000 đồng/bộ. Hiện nay, một số công ty thiết bị ở Tp. Hồ Chí Minh, Bình Phước chào hàng TBDH đã giảm giá thấp đến mức kỷ lục: 21% - 32%. Như vậy, hoặc là mức giá được duyệt thiếu chính xác, hoặc là chất lượng các bộ TBDH đó rất tồi".

Còn ông Đ, Giám đốc Công ty Cổ phần H.P. cho biết, Bộ GD-ĐT quy định nhập một số TBDH từ Trung Quốc nhưng một trung tâm học liệu tự đổi thành “made in Việt  Nam” cho các trường. Ông Đ. còn cho biết, nhiều bộ rơi tự do phục vụ môn vật lý lớp 10 chưa về tới các trường đã thành một đống sắt gỉ. Thí điểm mà còn như thế thì khi đại trà, chất lượng TBDH sẽ biến tướng như thế nào?

Thiết bị giáo dục cũng "giành giật" thị trường?

TBDH luôn được ngành giáo dục coi là mặt hàng đặc thù cũng như sách giáo khoa nên không thể lấy yếu tố kinh doanh đặt lên hàng đầu. Nhưng từ lâu, TBDH đã bị biến tướng thành một "thị trường" mang lại rất nhiều lợi nhuận. Theo ông H., Giám đốc Công ty K.X, một công ty chuyên sản xuất thiết bị điện quang thì thời điểm này là lúc các công ty kinh doanh dịch vụ TBDH tranh giành thị trường TBDH mạnh mẽ nhất, tranh giành để được đặt nhiều hàng, được cung ứng nhiều chủng loại TBDH, nhất là các loại dụng cụ thí nghiệm phải nhập từ Trung Quốc.

Tại cửa khẩu Tân Thanh, Lạng Sơn lúc này luôn có người của các công ty TBDH ăn trực nằm chờ giành giật từng thùng TBDH. Theo Giám đốc H., TBDH đã bị biến tướng thành một "thị trường" kinh doanh (nhiều khi cạnh tranh không lành mạnh) có căn nguyên từ việc xác định mẫu TBDH không đảm bảo được các yếu tố cơ bản là đơn giản, dễ làm, hiệu quả và nguyên lý, mẫu được "cài cắm", "sáng tạo" thêm rất nhiều thứ lằng nhằng không cần thiết, vô hình trung tạo thêm nhiều mặt hàng để các công ty tranh giành thị phần.

Một tiến sĩ hàng đầu trong lĩnh vực TBDH của Việt Nam tâm sự với chúng tôi, tình trạng TBDH "đắp chiếu" trong kho, không đến được tay học sinh, rồi những lúng túng, thiếu bài bản, thậm chí có cả cung cách làm ăn tuỳ tiện, thiếu khoa học của ngành giáo dục khi xây dựng, sản xuất TBDH đều xuất phát từ một nguyên nhân: thiếu một chiến lược đổi mới từ gốc, thiếu một tầm nhìn xa, thiếu tính căn bản, Lỗi lớn đó chính là do quản lý.

Những bất ổn về TBDH hiện nay trách nhiệm lớn phải thuộc về Bộ GD - ĐT và các Sở GD - ĐT địa phương. Việc cần làm nhất hiện nay là TBDH phải được xây dựng chuẩn mực lại từ đầu như một công trình khoa học trên cơ sở những nghiên cứu nghiêm túc về mặt sư phạm, có thiết kế, có chỉ số kỹ thuật, được thử nghiệm, có nghiệm thu và được tổ chức sản xuất hợp lý. Trước công cuộc đổi mới giáo dục, cũng rất cần một cơ quan nghiên cứu chuyên trách về TBDH

Thu Phương