Các bệnh nhân đến cấp cứu tại Bệnh viện tỉnh Hòa Bình.

Đến giờ gia đình chị Bùi Thị Vượng ở xã Cuối Hạ, huyện Kim Bôi vẫn chưa thể quên cái ngày kinh hoàng ấy. Hôm đó, ngày 15/6, đi rừng về, thấy đám rau du mại xanh rờn mọc ở ven suối, như bao người phụ nữ Mường khác, chị mừng rỡ hái về bởi nghĩ hôm nay cả nhà sẽ có bát canh ngon.

Tai ương đến từ rừng thẳm

Chưa ăn thứ lá cây ấy bao giờ nhưng đã vài lần thấy các nhà trong xóm thường hái về ăn, lại tấm tắc khen nên chị cũng muốn cho cả gia đình được thưởng thức cái vị mát, ngọt của thứ lá cây mà nhiều người vẫn thường dùng để làm thuốc giải nhiệt ấy. Và, đúng như mọi người vẫn nói, món canh lạ đó làm bữa cơm của gia đình chị ngon hơn thường lệ.

Thế nhưng, khi vừa buông bát thì lần lượt 3 đứa con nhỏ của chị kêu đau đầu rồi ôm bụng quằn quại, kêu gào thảm thiết. Chưa kịp hiểu cơn cớ thế nào thì chị cũng thấy mình rơi vào tình trạng tương tự. Rất may cho 4 mẹ con chị, thấy tiếng kêu khóc, những người hàng xóm tốt bụng đã đến và nhanh chóng đưa chị và mấy đứa nhỏ ra huyện, rồi xuống tỉnh cấp cứu.

Chị Vượng bảo, nếu hôm đó chỉ cần chậm trễ vài phút thì mẹ con chị sẽ khó giữ được tính mạng. Theo chị Vượng thì các y, bác sỹ ở Bệnh viện Đa khoa tỉnh đã cho mẹ con biết, độc tố từ lá du mại sẽ làm hại chức năng bảo vệ của màng hầu cầu, dẫn đến hiện tượng tan máu, suy và tắc ống thận…

Sau gia đình chị Vượng, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hòa Bình lại phải tiếp nhận và cứu chữa cho một ca ngộ độc tập thể khác bi thảm hơn. Bốn công nhân của Lâm trường Sông Đà (huyện Cao Phong) là Đào Mạnh Chung, Bùi Văn Phục, Bùi Văn Khuyến, Bùi Văn Phan được người dân phát hiện bị… trúng độc trên rừng khi sức khỏe đã vô cùng nguy kịch.

Ngay lập tức dân làng tổ chức đưa cả 4 người xuống bệnh viện tỉnh nhưng trên đường đi anh Bùi Văn Phan đã trút hơi thở cuối cùng. Những người được các y, bác sỹ giật lại mạng sống từ tay tử thần hôm ấy cho biết, cả 4 anh được phân công làm chung một tổ. Cải thiện nồi nước uống, họ đã cho thêm hương vị thơm mát của loại rễ cây có tên rất kinh dị: Máu người (một loại cây mà đồng bào dân tộc ở Hòa Bình vẫn hay để giải nhiệt, đặc biệt là những sản phụ mới sinh nở).

Thế nhưng, do chưa có kinh nghiệm nhận biết loại rễ cây ấy nên hôm đó các anh đã đào… nhầm. Và, chỉ sau vài hớp nước, cả 4 người đều thấy nôn nao, chóng mặt và khó thở.

Lời khuyên của thầy thuốc

Theo bác sỹ Vũ Đình Phú, Phó trưởng Khoa Hồi sức cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hòa Bình thì trong số 20 bệnh nhân nhập viện vì những ngộ độc bởi thói quen sử dụng các sản phẩm được lấy từ rừng thì có rất nhiều trường hợp bị ngộ độc do ăn lá du mại.

Theo bác sỹ Phú, du mại là loại lá rừng có hình thù gần giống với lá ngái, thường mọc ở những nơi ẩm ướt. Từ trước đến nay, người dân, đặc biệt ở những vùng thôn quê thường sử dụng loại lá cây này thay rau khi vô tình tìm được.

Thậm chí, nhiều vùng ở Hòa Bình, trong bữa thịt chó thì không thể không có loại lá cây này bởi tính năng giải nhiệt rất hiệu quả. Thế nhưng, loại lá cây… trời cho ấy chỉ hợp với "cơ địa" từng người. Chính vì thế, nếu gặp người có màng bảo vệ hồng cầu yếu, ăn… quá liều sẽ dẫn đến chứng tan máu, rất nguy hiểm.

Cùng với chứng tan máu trên, độc tố của lá du mại sẽ làm suy thận, tắc ống thận và dẫn đến tử vong. Còn theo bác sỹ Mai Đức Sỡi, Phó Giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh Hòa Bình thì hầu như năm nào trên địa bàn tỉnh cũng có người thiệt mạng vì sử dụng những sản phẩm từ rừng.

Thậm chí, có năm một gia đình còn có đến vài ba người chết do… ăn nhầm phải thứ cây có mang độc tố. Chưa có những thống kê đầy đủ, nhưng theo bác sỹ Sỡi thì ở các bệnh viện, các trung tâm y tế tuyến huyện hầu như tuần nào cũng có người đến cấp cứu bởi thói quen ăn uống những thứ mà "thấy người ta ăn được thì mình cũng ăn" trên.

Lương y Phạm Quang Huy, Chủ tịch Hội Đông y tỉnh Hòa Bình cho biết, từ xưa, dân Hòa Bình, đặc biệt là đồng bào ở vùng sâu, vùng xa thường sử dụng các loại cây rừng trong bữa ăn để bổ sung những dược chất cần thiết.

Thói quen này, với những người có kinh nghiệm thì rất tốt, thế nhưng với những người không hiểu biết thì… vô cùng tai hại bởi những loại cây rừng mà đồng bào vẫn thường sử dụng lại rất dễ gây nhầm lẫn với những loại cây có mang những độc tố chết người khác. Vì thế, không nên dùng các loại thực phẩm lấy từ rừng nếu không biết chính xác về nguồn gốc, tính năng…

Đào Thanh Tuy