PV: Thưa đồng chí Phó Chánh án TAND Tối cao, vì sao phải thành lập Tòa Gia đình và người chưa thành niên ở Việt Nam (Tòa GĐ & NCTN)?

Phó Chánh án TANDTC Trần Văn Độ: Việc thành lập Tòa GĐ & NCTN góp phần thực hiện các mục tiêu đề ra trong các văn kiện, Nghị quyết của Đảng về cải cách tư pháp, đặc biệt là Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, trong đó có yêu cầu về đổi mới và hoàn thiện tổ chức và hoạt động của hệ thống Tòa án.

Mặc dù Bộ luật Tố tụng hình sự nước ta có một chương riêng quy định thủ tục tố tụng đặc biệt đối với người chưa thành niên phạm tội, nhưng thủ tục đó thiếu toàn diện, chưa thể hiện được đầy đủ các đặc điểm cũng như chính sách hình sự đối với người chưa thành niên hoặc còn mang tính hình thức. Vì vậy hiệu quả của những chế định tố tụng này còn hạn chế trong phòng ngừa tội phạm cũng như bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên.

Việc thành lập Tòa GĐ & NCTN xuất phát từ tình hình ngày càng nhiều trẻ em bị xâm hại cần được bảo vệ, đặc biệt là những vụ án xâm hại về tình dục, bóc lột sức lao động, bạo lực và những vụ việc mà trẻ em là nạn nhân của những mâu thuẫn, bạo hành trong gia đình cũng như việc ly hôn của cha mẹ chúng.

Theo báo cáo của Bộ Tư pháp, trung bình mỗi năm cả nước có khoảng 14.000 - 16.000 người chưa thành niên vi phạm pháp luật; trong 10 năm từ 2001 - 2010, có khoảng 10.000 trẻ em bị xâm hại tình dục, trong đó đa số là nữ ở độ tuổi 13 gây bức xúc trong xã hội.

Trung tướng Trần Văn Độ, Phó Chánh án TAND Tối cao, Chánh án Tòa án Quân sự Trung ương. Ảnh: Nguyễn Hưng.

Việc thành lập Tòa GĐ & NCTN còn xuất phát từ thực trạng số vụ hôn nhân mà Tòa án phải giải quyết ngày càng tăng. Theo số liệu của TAND Tối cao, năm 2009 xét xử gần 90.000 vụ; năm 2010 xét xử gần 98.000 vụ; năm 2011 xét xử hơn 115.000 vụ.

PV: Đề nghị đồng chí cho biết, mục tiêu của việc thành lập Tòa GĐ & NCTN?

Phó Chánh án TANDTC Trần Văn Độ: Việc thành lập Tòa GĐ & NCTN nhằm thúc đẩy và phát triển các biện pháp bảo vệ trẻ em và người chưa thành niên phù hợp với pháp luật quốc tế và thông lệ quốc tế, trong đó tập trung hướng việc quan tâm đến trẻ em, người chưa thành niên vi phạm pháp luật, cũng như trẻ em, người chưa thành niên bị xâm hại.

Bên cạnh đó sẽ chuyên môn hóa đội ngũ Thẩm phán, cán bộ Tòa án và những người làm công tác giải quyết các vụ việc về gia đình và người chưa thành niên; nâng cao hiệu quả, chất lượng và thời hạn giải quyết các vụ việc về gia đình và người chưa thành niên tại Tòa án nhân dân.

Tuy nhiên, việc thành lập Tòa GĐ & NCTN phải đảm bảo phù hợp với cải cách hành chính, cải cách tư pháp, không làm phình to bộ máy của Tòa án nhưng phải đảm bảo yêu cầu về bảo vệ và phát triển gia đình; bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em, người chưa thành niên.

PV: Mô hình Tòa GĐ & NCTN sẽ thế nào, thưa đồng chí?

Phó Chánh án TANDTC Trần Văn Độ: Tòa GĐ & NCTN không phải là “Tòa án đặc biệt” cũng như không phải được thành lập thành một hệ thống Tòa án độc lập mà sẽ được thành lập theo Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị.

Mục tiêu chủ yếu của việc thành lập Tòa án này để chuyên xét xử các vụ án và giải quyết các vụ việc liên quan đến gia đình và người chưa thành niên xuất phát từ bản chất của các quan hệ xã hội và chủ thể của các quan hệ đặc biệt này. Vì vậy, việc thành lập Tòa án này phải gắn với việc tổ chức hệ thống Tòa án nhân dân theo tinh thần cải cách tư pháp.

PV: Đề nghị đồng chí cho biết rõ hơn?

Phó Chánh án TANDTC Trần Văn Độ: Tòa GĐ & NCTN sẽ là một Tòa chuyên trách trong TAND sơ thẩm khu vực. Trường hợp chưa thành lập TAND sơ thẩm khu vực ở một hoặc một số đơn vị hành chính cấp huyện thì không thành lập Tòa chuyên trách về gia đình và người chưa thành niên ở cấp huyện, nhưng cần phải có các Thẩm phán chuyên trách giải quyết các vụ việc về gia đình và người chưa thành niên.

TAND cấp tỉnh xét xử sơ thẩm, phúc thẩm các vụ án theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự và có các tòa chuyên trách như: Tòa Hình sự, Tòa Dân sự, Tòa Lao động, Tòa Hành chính và Tòa GĐ & NCTN.

TAND cấp cao khu vực (nếu được thành lập) hoặc Tòa phúc thẩm TAND Tối cao hiện nay không có các Tòa chuyên trách nên không đặt vấn đề thành lập Tòa GĐ & NCTN. Tuy nhiên cần thiết có các Thẩm phán chuyên sâu về lĩnh vực gia đình và người chưa thành niên để phân công chủ trì giải quyết các vụ việc liên quan đến gia đình và người chưa thành niên.

TAND Tối cao nếu được tổ chức như hiện nay (có các Tòa chuyên trách thực hiện chức năng xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm) thì cần thành lập Tòa GĐ & NCTN để xét xử giám đốc thẩm, tái thẩm những vụ án liên quan đến gia đình và người chưa thành niên theo luật định.

Trường hợp có đổi mới tổ chức của TAND Tối cao và không còn Tòa chuyên trách trong tổ chức TAND Tối cao thì cần có các thẩm phán chuyên trách về lĩnh vực gia đình và người chưa thành niên để phân công chủ trì Hội đồng giám đốc thẩm, tái thẩm các vụ án liên quan đến gia đình và người chưa thành niên.

PV: Xin cám ơn đồng chí Phó Chánh án TAND Tối cao về cuộc trao đổi này

Nguyễn Hưng (thực hiện)