Người dân một số vùng miền núi Quảng Trị vẫn phải dùng nguồn nước sông, suối chưa qua xử lý để sinh hoạt.

Tuy nhiên, các chương trình, dự án nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn cũng tồn tại nhiều bất cập. Có không ít công trình thi công chất lượng kém, hoặc khi hoàn thành lại rơi vào tình trạng "cha chung không ai khóc", từ đó dẫn đến bỏ hoang, hư hỏng không sử dụng được, gây lãng phí tiền tỷ, khiến dư luận bất bình. 

Thống kê sơ bộ của cơ quan liên quan tỉnh Quảng Trị cho biết: Qua hơn 20 năm, từ năm 1989 đến năm 2010, bằng nguồn vốn của Chính phủ, các tổ chức phi chính phủ hỗ trợ, tỉnh Quảng Trị đã xây dựng trên 23.000 công trình cấp nước sạch, trong đó hơn 14.000 giếng khoan lắp bơm tay, 8.000 giếng đào và 1.000 bể chứa. Riêng các huyện miền núi Hướng Hoá và  Đakrông đã được xây dựng 95 công trình nước tự chảy, 24 công trình hệ bơm dẫn cấp nước sạch sinh hoạt, với tổng kinh phí hàng trăm tỷ đồng.

Thế nhưng, người dân được hưởng lợi thực tế từ những công trình phúc lợi trên vẫn còn rất thấp. Có nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu là do công trình được xây dựng không đảm bảo chất lượng. Công trình nước sạch tự chảy ở xã Xy, huyện Hướng Hoá là một ví dụ chứng minh rõ nét nhất về vấn đề này…

Vào năm 2002, công trình nước sạch tự chảy của xã Xy được khởi công xây dựng từ nguồn vốn của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tài trợ; Trung tâm Nước sinh hoạt và Vệ sinh môi trường nông thôn tỉnh Quảng Trị làm chủ đầu tư. Đơn vị đã cho lắp đặt hệ thống cấp nước có tổng chiều dài đường ống hơn 10km, lấy nguồn nước suối từ xã A Dơi (Hướng Hóa), đưa về cung cấp cho đồng bào xã Xy. Tuy nhiên, công trình hoàn thành đưa vào sử dụng chẳng được bao lâu thì hệ thống đường ống đã bị vỡ nhiều đoạn…

Trước thực trạng đó, năm 2003, UBND tỉnh Quảng Trị ra Quyết định số 2239/QĐ-UB, phê duyệt điều chỉnh báo cáo đầu tư giai đoạn 2, nâng cấp công trình cấp nước sạch tự chảy của xã Xy giai đoạn 1, trong đó, thay toàn bộ ống nhựa HDPE bằng ống sắt tráng kẽm phi 90 nhằm đảm bảo phục vụ nước sinh hoạt cho gần 2.000 người dân xã Xy tính đến năm 2010 và sử dụng lâu dài, với tổng vốn đầu tư 2,577 tỷ đồng. Nhưng sau lần nâng cấp này đến nay, dòng nước tự chảy vẫn không chảy về tới bể chứa(!?).

Cuối năm 2005, công trình nước sạch của thôn Cam Vũ, xã Cam Thủy, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị được khởi công xây dựng với kinh phí 998 triệu đồng, trong đó một giáo viên ở nước ngoài hỗ trợ 30 nghìn USD, huyện Cam Lộ hỗ trợ 150 triệu đồng, số còn lại do nhân dân đóng góp. Công trình do UBND huyện Cam Lộ làm chủ đầu tư, Công ty TNHH Xây dựng Khánh Long (Đông Hà, Quảng Trị) thi công.

Đầu năm 2007, công trình hoàn thành, đưa vào sử dụng các hạng mục chính bao gồm giếng khoan sâu 65m, 4 bình lọc và bồn chứa 18m3 nước, cùng hệ thống ống nhựa dẫn từ hệ thống lọc chính đến tận các hộ dân. Song, chỉ sau gần một tháng đưa vào sử dụng, máy bơm đột nhiên không hoạt động được nữa...

Theo ông Trường và nhiều người dân thôn Cam Vũ thì nguyên nhân khiến công trình sớm bị hư hỏng là do nguồn nước bị nhiễm vôi nặng; trong khi trước ngày thi công, Sở Khoa học và Công nghệ lại công bố mẫu xét nghiệm chất lượng nước sử dụng được...

Qua tìm hiểu từ Trung tâm nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường tỉnh Quảng Nam, được biết: Nếu chỉ tính riêng đối với loại hình cấp nước tập trung được đầu tư xây dựng trong giai đoạn 10 năm, từ 1997 đến 2006, toàn tỉnh có 421 công trình được xây dựng với kinh phí hàng tỷ đồng. Nhưng, đã có 173 công trình xuống cấp, hư hỏng trầm trọng. Những hạng mục công trình thường xuyên bị hư hỏng như: đập đầu mối, đường ống dẫn nước, bể chứa...

Tuy nhiên, đây chỉ là con số kiểm tra của đơn vị này, trên thực tế số công trình cấp nước sạch bị hư hỏng, bỏ hoang còn lớn hơn nhiều. Điều đáng quan tâm là công tác quản lý, khai thác các công trình cấp nước sạch sau đầu tư rất lỏng lẻo, hay nói chính xác hơn là bị thả nổi kiểu "sống chết mặc bay". Đây cũng là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hậu quả hàng loạt công trình cấp nước sạch cắt băng khánh thành xong là bỏ phơi mưa, nắng, không sử dụng được.

Nhận xét như vậy cũng không có gì võ đoán. Bởi, chính Trung tâm nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường tỉnh Quảng Nam là đơn vị làm chủ đầu tư nhiều công trình nước sạch cũng đưa ra con số điều tra thực trạng về quản lý, khai thác 421 công trình đã được xây dựng, cho biết: Có đến 75% công trình bị hư hỏng, xuống cấp là do không có bộ máy quản lý, khai thác và duy tu bảo dưỡng...

Long Vân - Sông Lam -Thanh Bình