18 con bò giống được vận chuyển từ Hà Nội lên Bắc Kạn chỉ sau 1 ngày đã làm lây lan bệnh dịch lở mồm long móng (LMLM). Bắc Kạn từ chỗ không có dịch bỗng chốc trở thành điểm nóng với tất cả các huyện, thị đều có gia súc nhiễm căn bệnh lây lan này. Trong lịch sử của ngành Thú y, lần đầu tiên một nhân viên thú y đã bị khởi tố vì tội danh “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”.

Nhưng không chỉ ở Bắc Kạn, các tỉnh khác như Hà Giang, Yên Bái cũng phát dịch LMLM do Dự án Phát triển chăn nuôi gia súc ở các địa phương này đã buông lỏng công tác kiểm dịch, làm phát tán gia súc bệnh. Riêng tỉnh Hà Giang đến nay đã có 7 huyện, thị xảy ra dịch LMLM với gần 800 gia súc mắc bệnh mà nguyên nhân chỉ vì các cán bộ kiểm dịch thú y đã để lẫn 2 con bò Trung Quốc nhập lậu vào đàn gia súc của dự án.

Nguồn lây nhiễm tại tỉnh Yên Bái  cũng do tỉnh này nhập gia súc nhiễm bệnh từ Nghệ An chuyển ra. Với một lực lượng nhân viên thú y được phân bổ đến từng xã mà gia súc nhiễm bệnh LMLM vẫn được buôn bán, vận chuyển gây lây lan dịch bệnh đã  chứng tỏ công tác kiểm dịch còn nhiều yếu kém cần được chấn chỉnh kịp thời.

Theo Pháp lệnh Thú y, chỉ chi cục trưởng thú y tại các thành phố, tỉnh mới được quyền cấp giấy kiểm dịch cho gia súc xuất ra ngoại tỉnh. Gia súc đó phải có nguồn gốc rõ ràng, được tiêm phòng, đảm bảo sạch bệnh. Nhưng tại một số địa phương như Hà Nội, Chi cục trưởng Chi cục Thú y lại ủy quyền cho Trạm trưởng Trạm Thú y của 3 huyện Đông Anh, Gia Lâm, Sóc Sơn được phép ký và cấp giấy kiểm dịch động vật và sản phẩm động vật ra ngoại tỉnh.

Chính từ kẽ hở này, Trạm trưởng Trạm Thú y huyện Gia Lâm - Trần Văn Ngọc đã cấp giấy chứng nhận khống cho 18 con bò dù chúng có nguồn gốc từ Đông Anh. Đàn bò này không hề được kiểm dịch và đã mang mầm bệnh LMLM lên Bắc Kạn.

Trao đổi với chúng tôi, ông Vương Đình Chất, Trưởng phòng Kiểm dịch động vật, Chi cục Thú y Hà Nội cho biết, ngay sau khi xảy ra vụ việc tại Trạm Thú y huyện Gia Lâm, Chi cục Thú y Hà Nội đã quyết định không ủy quyền cho 3 huyện Đông Anh, Sóc Sơn và Gia Lâm được cấp giấy chứng nhận kiểm dịch cho gia súc nữa. Lý do trước đây 3 huyện này được uỷ quyền là do địa bàn xa trung tâm, có nhiều tuyến đường đi các tỉnh nên các chuyến xe vận chuyển gia súc thường xuyên qua lại. Tiến sỹ Đậu Ngọc Hào, Phó Cục trưởng Cục Thú y (Bộ NN&PTNT) cho biết thêm, đàn bò tại tỉnh Bắc Kạn sẽ không bị lây bệnh nếu Chi cục Thú y của tỉnh này làm đúng công tác kiểm dịch.

Về vấn đề các chi cục thú y ủy quyền cho các trạm thú y cấp giấy kiểm dịch, bà Lê Thị Kim Oanh, Trưởng phòng Thanh tra - Pháp chế, Cục Thú y cho biết, theo Hướng dẫn 183 của Cục Thú y từ năm 2002, các chi cục kiểm dịch không được ủy quyền cho các trạm thú y ký và cấp giấy chứng nhận kiểm dịch cho gia súc nữa nhưng không riêng Hà Nội mà các tỉnh khác vẫn không thực hiện. Không chỉ trách nhiệm của ngành Thú y mà ngay các địa phương cũng phải chịu trách nhiệm khi để dịch LMLM lây lan qua Dự án nhập gia súc xoá đói giảm nghèo cho nông dân.

Theo bà Oanh, các dự án này chỉ quan tâm đến đấu thầu về giá cả chứ không chú trọng đến chất lượng bò giống. Chính sự tính toán về kinh này đã dẫn đến sự buông lỏng về quản lý chất lượng gia súc. Thêm nữa, từ trước đến nay, chưa hề có sự phối hợp giữa các dự án này với chi cục thú y các địa phương. Chỉ đến khi gia súc nhiễm bệnh hoặc chết, bùng phát dịch bệnh, chi cục thú y mới biết.

Bà Oanh cho biết thêm, Cục Thú y đã cử hai đoàn đi kiểm tra công tác kiểm dịch tại các tỉnh và đã phát hiện nhiều sai phạm. Cục đã chỉ đạo các Chi cục thú y địa phương chấn chỉnh lại công tác kiểm dịch để ngăn chặn sự lây lan của dịch LMLM.

Hiện nay, dịch LMLM vẫn đang tiếp tục lây lan mạnh. Nếu không có những biện pháp khắc phục những lỗ hổng trong công tác kiểm dịch hiện nay, những thiệt hại về kinh tế và sức khoẻ người dân sẽ còn lớn hơn rất nhiều so với dịch cúm gia cầm

Thiên Du