Tuy nhiên, qua kiểm tra rà soát cho thấy, 32 điểm, khu di tích đã bị xâm hại, lấn chiếm chủ yếu là chiếm dụng mặt bằng, không gian cảnh quan, hành lang bảo vệ di tích; cơi nới, xây dựng công trình, nhà ở, dựng lều, quán buôn bán trong khu vực di tích, xuống cấp do thiên tai, thời tiết. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến công tác bảo tồn và phát huy giá trị các di tích trên địa bàn.

Tại di tích cấp quốc gia Nhị - Tam Thanh (phường Tam Thanh, thành phố Lạng Sơn), hiện có trên 370 hộ gia đình đang sinh sống trong khu vực bảo vệ di tích. Theo tìm hiểu của phóng viên, tại đây có khoảng 200 căn nhà cấp 4 được xây dựng từ lâu, đã xuống cấp, không đảm bảo về chỗ ở cho người dân. Chính vì thế, nhiều hộ gia đình đã cơi nới, xây dựng nhà ở trong khu vực bảo vệ di tích, gây ảnh hưởng đến giá trị vốn có của di tích.

Ngoài ra, hàng trăm hộ dân trong khu vực khối 6, 7 phường Tam Thanh, thành phố Lạng Sơn đang trực tiếp thải hàng nghìn m³ nước sinh hoạt và rác bẩn mỗi năm xuống dòng suối Ngọc Tuyền - di tích Nhị - Tam Thanh, gây ô nhiễm nghiêm trọng. Còn tại di tích cấp tỉnh pháo đài Đồng Đăng (thị trấn Đồng Đăng, huyện Cao Lộc, Lạng Sơn), xung quanh khu vực chân pháo đài hiện có 30 hộ gia đình vi phạm xây dựng trên diện tích đất đã quy hoạch; 130 hộ gia đình vi phạm, xâm lấn, xây dựng nhà trên đất đã khoanh vùng...

Để giải quyết dứt điểm tình trạng trên không thể “một sớm, một chiều”, bởi việc xâm hại, lấn chiếm chủ yếu là chiếm dụng mặt bằng, cơi nới, xây dựng công trình, nhà ở đã tồn tại từ nhiều năm nay, thậm chí có nhà được xây dựng trước thời điểm các khu di tích được quy hoạch. Hơn nữa, công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với di tích cấp tỉnh, cấp quốc gia còn chậm, do đó chưa có cơ sở pháp lý để khoanh vùng bảo vệ.

Ngoài ra, sự phối hợp giữa các ngành chức năng, chính quyền các cấp trong quản lý di tích tại cơ sở chưa thực sự chặt chẽ và quyết liệt…

Quang Duy