Phán quyết của ECJ được công bố ngày 6-9 nêu rõ: “Tòa án bác bỏ mọi hành động của Slovakia và Hungary chống lại cơ chế về việc tái bố trí bắt buộc đối với những người tị nạn, người nhập cư”. 

Theo phán quyết, số người tị nạn mà Hungary và Slovakia buộc phải tiếp nhận lần lượt là 1.294 và 802 người. Trong tuyên bố của mình, ECJ đồng thời khẳng định, cơ chế này đã tính toán cân đối việc phân bổ người tị nạn, qua đó các nước EU sẽ phải cùng nhau đối phó với tác động từ cuộc khủng hoảng người tị nạn. Các quốc gia không thực hiện đúng hạn ngạch của mình sẽ bị trừng phạt về kinh tế, Reuters đưa tin.

Tháng 9-2015, Liên minh châu Âu (EU) đã thông qua cơ chế phân bổ hạn ngạch người di cư áp đặt cho các thành viên với mục đích giảm áp lực cho Hy Lạp và Italia – điểm đến đầu tiên của những người tị nạn đang chạy trốn khỏi chiến tranh ở Trung Đông và châu Phi. 

Tuy nhiên, chính sách hạn ngạch đã bị các nước Trung Âu và Đông Âu phản đối, họ không muốn bị ràng buộc số người phải tiếp nhận. Trong đó, Slovakia và Hungary tuyên bố EU đã vi phạm luật của khối và lạm quyền. 

Tháng 12-2015, hai nước này đã nộp đơn khởi kiện lên ECJ. Bởi vậy, phán quyết này một lần nữa cho thấy sự chia rẽ sâu sắc giữa các nước Đông Âu và Tây Âu xung quanh chương trình phân bổ hạn ngạch người nhập cư vốn gây nhiều tranh cãi.

Cảnh sát Slovenia hộ tống đoàn người tị nạn tới từ Trung Đông và châu Phi. Ảnh: Getty Image.

Ngay sau khi ECJ công bố phán quyết, Thủ tướng Slovakia Robert Fico ngày 6-9 cho biết nước này dù buộc phải tôn trọng phán quyết của tòa nhưng sẽ không thay đổi quan điểm đối với cơ chế phân bổ hạn ngạch người nhập cư, đồng thời sẽ đấu tranh đến cùng trong vấn đề này. 

Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao và Thương mại Hungary Peter Szijjarto chỉ trích quyết định của ECJ là “không thể chấp nhận được” khi gây nguy hiểm đối với an ninh và tương lai của tất cả các nước châu Âu. 

“Cuộc chiến thật sự chỉ bắt đầu từ hôm nay”, ông Szijjarto mạnh mẽ tuyên bố trong một cuộc họp báo, đồng thời khẳng định với tất cả người dân Hungary rằng, chính phủ sẽ làm mọi việc có thể để “bảo vệ đất nước và người dân”.

Được biết, trong năm 2016, Chính phủ Hungary từng tổ chức cuộc trưng cầu dân ý về việc có chấp nhận bất kỳ hạn ngạch phân bổ người nhập cư mở rộng trong tương lai của EU hay không. Khi đó, hơn 3 triệu cử tri Hungary, tương đương 98,3% người tham gia bỏ phiếu, đã nói “không” với sáng kiến của EU. 

Trong suốt cuộc khủng hoảng di cư, Hungary là quốc gia nằm trên tuyến đường Tây Balkan đến Đức và các nước EU khác. Nhằm ngăn chặn làn sóng di cư, Hungary đã đóng cửa biên giới với Serbia và Croatia.

Trái ngược với phản ứng của Slovakia và Hungary, Đức – quốc gia vốn ủng hộ việc “mở cửa” cho người tị nạn - lại hoan nghênh quyết định của ECJ. “Chúng tôi kỳ vọng tất cả các đối tác châu Âu tuân thủ phán quyết và không trì hoãn thực thi thỏa thuận trên nữa”. 

Ngoại trưởng Đức Sigmar Gabriel nói; Bộ trưởng Nội vụ Đức Thomas de Maizière thì khẳng định: “Các nước cần tôn trọng hạn ngạch tiếp nhận người nhập cư nếu không muốn bị trừng phạt theo các điều khoản của EU”.

Theo Tổ chức Di cư quốc tế, khoảng 1,7 triệu người di cư và tị nạn đã tìm đến EU bằng cách vượt biển Địa Trung Hải kể từ năm 2014. Đến năm 2015, cuộc khủng hoảng người tị nạn tràn vào châu Âu để tránh chiến tranh, nghèo đói và tìm kiếm tương lai tốt đẹp hơn đã bất ngờ mất kiểm soát và khiến EU không kịp trở tay. Trong đó, Hy Lạp và Italy là hai cửa ngõ tiếp nhận người di cư vượt biển.

Tới năm 2016, để bảo vệ mình trước dòng người di cư, các nước Balkan đã đóng cửa biên giới khiến khoảng 60.000 người tị nạn bị mắc kẹt ở Hy Lạp. Từ đó, EU buộc phải tìm giải pháp để giảm gánh nặng cho hai quốc gia “đầu sóng, ngọn gió” này. Một kế hoạch phân bổ hạn ngạch nhập cư được đưa ra để tái định cư cho 160.000 người tị nạn đang bị mắc kẹt trên khắp châu Âu.

Tuy nhiên, các nước Hungary, Slovakia cùng Ba Lan, Czech và Romania lại cho rằng, việc châu Âu ra lệnh yêu cầu các nước thành viên EU tiếp nhận quá nhiều người tị nạn, chủ yếu là người Hồi giáo đến từ Syria và các nước châu Phi loạn lạc là bất hợp pháp, bởi điều này đe dọa an ninh và sự ổn định xã hội của các quốc gia không mấy giàu có này. 

Cũng vào thời điểm đó, một loạt vụ  tấn công khủng bố đẫm máu tại Tây Âu đã dấy lên những mối lo ngại về tình hình tương tự có thể xảy đến với đất nước họ. Đây cũng là lý do tại sao đến tháng 7-2017, mới chỉ có 27.700 người tị nạn được chuyển từ Hy Lạp và Italia sang các nước thành viên khác.

Sự từ chối của các nước trên cũng từng nhiều lần làm phật ý Đức, Pháp và nhiều nước thành viên khác thuộc EU, đồng thời dấy lên cuộc tranh cãi trong khối về các giá trị then chốt. Một số nước thậm chí đã tính tới việc áp dụng các biện pháp trừng phạt 3 quốc gia Đông Âu gồm Hungary, Ba Lan và Czech vì quyết không chịu tiếp nhận người tị nạn theo hạn ngạch phân bổ. 

Nhiều chuyên gia nhận định, một EU đang phải gồng mình xử lý vấn đề Anh rời bỏ khối (Brexit) sẽ đối mặt với trở ngại lớn nếu một cuộc chiến pháp lý căng thẳng giữa Đông và Tây Âu nổ ra.

Phùng Nguyễn