16h ngày 12/8/1969, Bác gặp đồng chí Lê Đức Thọ tại nhà nghỉ Hồ Tây (Hà Nội) nghe báo cáo tình hình Hội nghị Paris. Đêm hôm đó, Bác lên cơn sốt và ho. Và những ngày sau đó Bác ho nhiều hơn, sốt nặng hơn. Nhưng Bác vẫn lên xuống nhà sàn gắng gượng làm việc. Theo đề nghị của bác sĩ, tối 17/8/1969, Bác Hồ không làm việc ở nhà sàn nữa. Người xuống ở và làm việc tại ngôi nhà nhỏ phía sau nhà sàn. Ngôi nhà mà Bộ Chính trị quyết định làm cho Bác trong những ngày tháng 5 năm 1967, khi Bác sang Trung Quốc để chữa bệnh, với mục đích để đảm bảo an toàn cho Bác trong những năm máy bay Mỹ bắn phá Hà Nội. Nhưng, Bác không nhận sử dụng riêng cho mình.

Người nói: “Khi nào có nhiều đồng chí phụ trách đến làm việc với Bác thì họp ở nhà ấy cho chắc chắn. Còn lúc ở một mình, Bác cứ ở nhà sàn gỗ này thôi. Các chú lo cho Bác, cũng phải lo cho dân. Dân chịu được thế nào, Bác chịu được như vậy”. Và kể từ ngày 20/7/1967 (ngày Bác đi Trung Quốc về), tuần một lần, Bộ Chính trị đến họp ở ngôi nhà ấy để quyết định những quyết sách lớn của Đảng, Nhà nước (nay gọi là nhà 67). Trong dịp kỷ niệm Đảng ta 39 tuổi (3/2/1969), tại ngôi nhà này, Bác Hồ đã viết bài “Nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân”, biểu dương tinh thần hy sinh gương mẫu, đạo đức trong sáng của cán bộ, đảng viên, đồng thời kịch liệt lên án những hành vi, tư tưởng cá nhân hẹp hòi.

Người chỉ rằng chủ nghĩa cá nhân là nguyên nhân, là bạn đồng hành của căn bệnh tham ô, hủ hóa, lãng phí, xa hoa, tham danh, trục lợi… làm hại đến quyền lợi của cách mạng, của nhân dân, làm giảm thanh danh, uy tín của Đảng cầm quyền. Và đây cũng là bài học cuối cùng về đạo đức trước khi từ biệt thế giới này, Bác Hồ không quên dặn lại mọi người cách làm người. Nâng cao phẩm giá - một cái gốc quý báu để đảm bảo cho cuộc hành trình trong cuộc đời của mỗi con người tới đích vẻ vang.

TS. Trần Viết Hoàn đang đọc lại những cuốn sách ông viết về Bác Hồ.

Ngẫm suy thời cuộc hiện nay, khi mà chủ nghĩa cá nhân đẻ ra tham nhũng đã trở thành giặc nội xâm thì càng thấy giá trị lớn lao lời dạy của Bác, “quét sạch chủ nghĩa cá nhân” là quét sạch bọn giặc rác rưởi tham nhũng, để lấy lại lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước. Cũng tại ngôi nhà này, Bác đã để lại những tấm gương đạo đức trong sáng để bây giờ cho ta học và làm theo:

Có một lần, đồng chí phục vụ đọc cho Bác nghe trên Báo Hà Nội mới đưa tin: hợp tác xã Ngũ Xá có ý định đúc bức tượng Bác bán thân bằng đồng, Bác bảo đồng chí phục vụ: “Chú sang nói với Trung ương, trong lúc đồng khan hiếm không được làm như vậy. Đem số tiền định đúc tượng Bác, xây thêm cho các cháu một phòng học. Biết bao anh hùng, liệt sĩ sao không đúc tượng, lại đúc tượng Bác”…

Mặc dù Bác đang ốm nặng trong những thời khắc của quy luật cuộc đời, nhưng hôm đó Bác rất vui khi nghe đồng chí Ủy viên Bộ Chính trị báo cáo với Bác Nghị quyết của Bộ Chính trị về kỷ niệm bốn ngày lễ lớn trong năm 1970. Nghe xong Bác bảo: “Các chú nên bàn cho kỹ, còn ý kiến của Bác, Bác chỉ đồng ý ¾ Nghị quyết. Bác không đồng ý đưa ngày 19/5 là ngày kỷ niệm lớn trong năm 1970. Còn Nghị quyết kỷ niệm 40 năm thành lập Đảng, 100 năm ngày sinh V.I.Lê Nin, 25 năm thành lập nước thì các chú nên có sớm để tuyên truyền sâu rộng trong quần chúng nhân dân. Hiện nay, các cháu học sinh sắp bước vào năm học mới, giấy mực, tiền bạc dùng để tuyên truyền về ngày sinh của Bác thì các chú nên dành để in sách giáo khoa và mua dụng cụ học tập cho các cháu, khỏi lãng phí”…

Những ngày Bác ốm, cứ tỉnh lại sau mỗi lần cấp cứu, Bác hỏi han và chủ động với mọi công việc, trong đó chủ động với cả sự ra đi của mình. Như ngày 29/8/1969, Bác nói với Thủ tướng Phạm Văn Đồng và với cháu con quanh Bác: “Ngày lễ Quốc khánh Bác sẽ ra dự mươi, mười lăm phút”. Ngẫm lại thì thấy kỳ lạ thay: 9 giờ ngày 2/9/1969, Bác bị một cơn đau tim rất nặng và thế là các giáo sư, bác sĩ phải thực hiện cấp cứu cho Bác. Theo dõi trên máy điện tim, thì đến 9 giờ 15 phút tim Bác ngừng đập hẳn. Sức trai trẻ của các bác sĩ, các anh em bảo vệ chúng tôi thay nhau dùng sức day lên ngực Bác, mong sao tim Bác đập trở lại. Cho đến 9 giờ 47 phút, đồng chí Phạm Văn Đồng trào nước mắt: “Thôi các đồng chí ạ, Bác của chúng ta không qua khỏi nữa rồi. Thế là, 9 giờ 47 phút ngày 2/9/1969, từ nơi đây truyền đến cho nhân loại nỗi đau Bác Hồ ra đi mãi mãi để cho “đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa”.

24 năm làm Chủ tịch nước thường xuyên đi về các địa phương làm việc, hầu như các cuộc đi của Bác không bao giờ báo trước. Nhưng đến ngày sinh của mình thì lại dặn trước các địa phương không được tổ chức lễ kỷ niệm. Sau ngày Bác mất, một số chiến sĩ Công an đã trực tiếp bảo vệ Bác, trong đó có tôi gác tay súng, chuyển sang tay chổi, tay bút chăm lo công việc bảo vệ di sản của Bác để lại. Hằng ngày quét dọn, lau chùi ngôi nhà 67 này như khi phục vụ Bác lúc sinh thời. Bác đi rồi, nên ngôi nhà sao mà lạnh lẽo. Chúng tôi đã đặt một chiếc lư đồng nhỏ ở cửa sổ cạnh giường Bác nằm, hằng ngày thắp nén hương trầm để nhà thêm ấm cúng.

9 giờ 47 phút ngày 2/9/1989 (ngày Bộ Chính trị công bố toàn văn các bản Di chúc của Bác, công bố lại ngày mất chính thức của Bác), tôi đã mời và đón đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh và đồng chí cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng Phạm Văn Đồng vào thăm lại nơi Bác mất và thắp nén nhang thơm tưởng nhớ Bác.

Hai đồng chí đã cho ý kiến: Nên có một nơi trang trọng để thờ cúng Bác, vì hương hồn Bác vẫn mãi mãi ở nơi đây với chúng ta. Năm 2001, tôi đã thực hiện lời dặn dò của hai đồng chí, lập Ban Thờ cúng Bác trang nghiêm, rộng rãi để cháu con hôm nay và mai sau về thắp hương tưởng nhớ người Ông, người Bác, người Cha, với bức tượng đồng Bác ngồi ghế, tay cầm kính đặt lên tờ Báo Nhân dân để ở đùi, mắt Bác nhìn thẳng như là dừng đọc báo để chào đón mọi người vào thăm. Và mọi người được gặp Bác, để đón nhận lời răn dạy của Bác về lẽ sống và đạo lý làm người: “Cần, Kiệm, Liêm, Chính” (được bày đặt theo kiểu thờ tự là hoành phi); “Đoàn kết, Đoàn kết, Đại Đoàn kết: Thành công, Thành công, Đại thành công” (được bày đặt theo kiểu thờ tự là câu đối)- Ban Thờ được đặt đúng với ý nghĩa của căn phòng lúc sinh thời Bác vẫn thường tiếp cán bộ Việt Nam đến báo cáo công việc với Bác… 

TS. Trần Viết Hoàn (Nguyên Giám đốc Khu di tích Bác Hồ tại Phủ Chủ tịch)