Thống kê của Cục Trồng trọt cho thấy, đã có hơn 16.000 ha lúa Đông Xuân ở khắp các tỉnh miền Bắc bị thiệt hại vì gieo trồng giống BC15 của Tổng Công ty Giống cây trồng Thái Bình. “Bị thiệt hại” chủ yếu là hạt lép. Có nơi, năng suất mỗi sào chỉ được 35-40kg, còn lại là trấu.

Trước nỗi đau của người nông dân, Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT) đã kiểm tra, đánh giá tại một số địa phương và kết luận rằng, nguyên nhân khiến lúa lép hạt hàng loạt tại các địa phương là do… thời tiết. Cụ thể, ngoài điểm yếu dễ nhiễm bệnh đạo ôn, giống lúa BC15 khá “mẫn cảm với nhiệt độ thấp”, chịu rét thấp mà thời điểm trổ bông gặp đúng đợt gió mùa. Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học, chuyên gia nông nghiệp thì chưa cảm thấy thuyết phục trước kết luận của Cục Trồng trọt.

Ông Nguyễn Trí Ngọc, nguyên Cục trưởng Cục Trồng trọt, người đã trực tiếp công nhận giống quốc gia cho giống lúa BC15 cho rằng: “Về sự việc lúa BC15 bị lép hạt, chúng ta cần phải nói rõ với nhau, có cả nguyên nhân thời tiết và giống. Hai nguyên nhân này là tương đương nhau”.

Còn theo PGS.TS Tạ Minh Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật nông nghiệp Việt Nam, giống BC15 bị lép cả loạt như vậy chắc chắn là do bị bệnh đạo ôn tấn công chứ không hoàn toàn do thời tiết. Nếu chỉ do thời tiết (lạnh) thì bông lúa sẽ không chết hết mà có bông chết, có bông vẫn kết thành hạt được. Tuy nhiên, giống lúa BC15 cũng có một số nhược điểm như dễ nhiễm đạo ôn và mẫn cảm với nhiệt độ thấp, chịu rét kém. Nói như vậy, cơ quan quản lý mà trực tiếp là Cục Trồng trọt, đơn vị gác cửa về các loại giống cây trồng đã nhận thức được, giống lúa BC15 không phù hợp với thời tiết các tỉnh miền Bắc, đặc biệt là vào vụ Đông Xuân, nhưng tại sao vẫn đưa vào bộ giống quốc gia?

Thêm nữa, dù thiệt hại của người nông dân trong vụ “lúa lép” là rất lớn nhưng về phía Cục Trồng trọt, đại diện Cục này vẫn cho rằng, hoàn toàn có thể bố trí giống BC15 cho vụ hè thu và vụ mùa.

Ông Phạm Đồng Quảng - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt giải thích: Bất cứ một giống nào, ngay cả trong vụ mùa này, nếu gặp thời tiết quá bất thuận, chúng ta phải chấp nhận. Bởi sản xuất ngoài đồng ruộng hoàn toàn phụ thuộc vào diễn biến của thời tiết, không thể điều chỉnh được. Ông này nhấn mạnh, “chúng tôi khuyến cáo như vậy” và rằng “việc có sử dụng hay không là do người nông dân lựa chọn. Nếu không dùng giống này, họ có thể thay thế bằng giống khác".

Thì đúng là, quyền quyết định là của người nông dân, những người “một nắng hai sương” để làm ra hạt gạo nhưng nếu các cơ quan quản lý chỉ là “tròn vai” bằng việc “khuyến cáo”, “in khuyết điểm trên bao bì” thì những nông dân cũng chỉ biết “trông trời, trông đất, trông mây”. Xem ra lỗi tại thời tiết không mấy thuyết phục!?

Diệp Linh