Lãnh đạo Nhà máy Chế biến phế thải Cầu Diễn (Hà Nội) - nơi duy nhất đặt dây chuyền xử lý chất thải phân bùn, bể phốt tại Hà Nội đã cho chúng tôi biết trên địa bàn Hà Nội hiện có 48 tổ chức, cá nhân đang hành nghề chuyên hút bể phốt. Tuy nhiên, cho đến nay thì không có bất cứ đơn vị nào đưa những chất thải cực kỳ ô nhiễm và độc hại này về nhà máy để xử lý. Họ đổ đi đâu thì… có trời mới biết được.

Xả thẳng chất thải bể phốt xuống cống, sông

Chỉ cần bước chân ra khỏi nhà, chúng ta có thể bắt gặp nhan nhản những mẩu quảng cáo, rao vặt dịch vụ hút bể phốt được dán từ bờ tường đến cột điện. Dịch vụ hút bể phốt, giá rẻ cạnh tranh, nhanh chóng thuận tiện… đó là những mẩu quảng cáo có mặt khắp nơi. Không trụ sở, chẳng cần công ty, chỉ cần một số điện thoại, một chiếc xe tải cà tàng, dăm ba nhân công là những cơ sở này đã tung hoành hoạt động.

Nếu như những năm trước đây số lượng cơ sở này đếm trên đầu ngón tay thì theo thống kê mới nhất của Công ty TNHH Nhà nước một thành viên môi trường đô thị Hà Nội (Urenco), trên địa bàn hiện có tới 48 cơ sở hoạt động về lĩnh vực này. Cơ sở lớn nhất có được 4-5 xe, cơ sở nhỏ chỉ có duy nhất một xe.

Một cán bộ của Urenco cho biết: Để thống kê được số liệu này anh đã phải dò theo từng số điện thoại quảng cáo trên các bờ tường, cột điện. Bởi tất cả các cơ sở này đều của tư nhân, không có địa chỉ cụ thể.

Chúng tôi đã thử bốc máy điện thoại gọi đến một cơ sở hút bể phốt tại khu vực Thanh Xuân. Nghe khách bảo có nhu cầu hút bể cho khu tập thể, đầu dây bên kia phấn khởi hẳn lên: "Anh gọi đến bọn em là chuẩn nhất đấy. Ngay chiều nay bọn em sẽ cho xe đến. Giá cả khỏi phải nghĩ đi, bên em là cạnh tranh nhất đấy".

Nghĩ là mối lớn, nhiều năm liền chưa hút, người đàn ông đầu dây liến thoáng một thôi một hồi. Khi nghe chúng tôi hỏi sau khi hút xong sẽ đem đổ đi đâu thì tay đàn ông kia phán một câu lạnh người: Đổ đi đâu là việc của bọn em lo. Chuyện đó các bác không phải quan tâm.

Xe nhỏ 300-400 ngàn, xe to thì 700-800 ngàn đồng tuỳ theo độ dài ngắn của dây kéo, địa hình hoạt động. Cũng theo quy định thì những chiếc xe hút bể phốt phải là phương tiện chuyên dụng, đảm bảo được an toàn vệ sinh.

Cụ thể như những phương tiện chuyên dụng của Nhà máy Chế biến chất thải Cầu Diễn thì mỗi xe đóng đạt tiêu chuẩn trên trị giá tới 800 ngàn đồng. Tuy nhiên trên thực tế phần lớn phương tiện của những cơ sở tư nhân đều là xe cũ cải tiến, cõng theo phía sau một chiếc thùng téc, một chiếc máy bơm và vài chục mét ống hút… Những phương tiện này cũng ngang nhiên khoác biển "Công ty môi trường đô thị" để hoạt động.

Trạm xử lý bể phốt hoạt động không hết công suất vì thiếu chất thải, trong khi đó, hàng nghìn tấn chất thải bể phốt bị đổ thẳng xuống sông.

Hầu hết các ông chủ cơ sở hoạt động dịch vụ này đều là người ngoại tỉnh, về đây thuê nhà trọ và đặt luôn trụ sở ở đó để làm nơi giao dịch, hoạt động. Đặc biệt điều quan trọng nhất là việc xử lý những chất thải cực kỳ ô nhiễm này thì tất cả các cơ sở này đều… không thực hiện được.

Chu trình hoạt động của hàng chục cơ sở này là nhận điện thoại, cho xe đến hút bể phốt, lấy tiền, sau đó đem ra các khu vực vắng vẻ như khu vực sông Hồng, sông Nhuệ, sông Tô Lịch, sông Lừ, sông Sét và các khu vực ngoại thành, các khu vực có đường cống lớn và… xả thẳng xuống đây.

Chiều 17/3, có mặt trên đường Xuân Thuỷ (Cầu Giấy) chúng tôi được chứng kiến cảnh một chiếc xe hút bể phốt loại bé mang cái bụng lặc lè hối hả lao ra phía khu vực sân vận động Mỹ Đình tìm nơi… "trút bầu tâm sự". Chỉ khoảng 10 phút sau, đã thấy thủ phạm quay lại với điệu bộ cực kỳ nhẹ nhõm và hớn hở. Sau khi đã hoàn thành "quy trình xử lý", tay lái xe nhấn ga băm bổ lao vào trung tâm thành phố để tiếp tục một phi vụ mới.

Nhà máy xử lý chất thải vừa làm vừa nghỉ vì… thiếu chất thải

Theo ước tính thì mỗi ngày Hà Nội thải ra trên 400 tấn nước thải. Trong đó có khoảng 300 tấn chất thải bể phốt. Tuy nhiên số lượng thu gom và đưa về xử lý hiện rất ít. Tại Hà Nội hiện cũng chỉ có duy nhất một cơ sở xử lý chất thải bể phốt là Nhà máy Chế biến phế thải Cầu Diễn.

Có mặt tại đây, chúng tôi được ông Nguyễn Duy Kiều, Giám đốc nhà máy cho biết: Với quy trình xử lý rất hoàn thiện chất thải đưa về được đưa vào bể xử lý bằng sinh, hoá. Sau đó được tiếp tục đưa ra hồ sinh học thả bèo tây để hút hết kim loại nặng. Phần nước thải được tiếp tục xử lý một lần nữa sau khi đạt tiêu chuẩn mới đưa vào phần thoát nước chung của thành phố. Sau khi nâng cấp công suất, mỗi ngày nhà máy có thể xử lý được 150 tấn chất thải từ bể phốt.

Tuy nhiên, hiện tại với cơ sở vật chất và trang thiết bị vận chuyển (7 xe lớn, nhỏ) nhà máy chỉ mới đảm nhận được việc hút và đưa về xử lý chất thải bể phốt khoảng 30 tấn/ngày. Trong đó có 15 tấn từ khoảng 200 nhà vệ sinh công cộng của TP Hà Nội. Số còn lại là hợp đồng dịch vụ với những trường hợp có nhu cầu khác.

Lãnh đạo đơn vị này cũng cho biết: Hiện tại mặc dù có gần 50 cơ sở tư nhân đang hoạt động dịch vụ này nhưng không có bất cứ đơn vị nào ký hợp đồng đưa chất thải về đây xử lý. Quãng đường từ Trung tâm TP Hà Nội về nhà máy này không xa. Tuy nhiên để tiết kiệm tiền xăng, thời gian di chuyển, tiết kiệm tiền phí xử lý nên tất cả các trường hợp này đều chọn giải pháp đổ bậy xuống sông, ao hồ, cống rãnh.

Lãnh đạo Nhà máy Chế biến chất thải Cầu Diễn cho biết: Theo đơn giá xử lý chất thải của TP Hà Nội quy định thì mỗi tấn chất thải chỉ mất 19.000 đồng. Tuy nhiên trong lúc nhà máy hoạt động không hết công suất vì không đủ chất thải để xử lý thì hằng ngày một lượng lớn chất thải nguy hại mang theo nhiều mầm bệnh này đã được các cơ sở tư nhân xả thẳng vào môi trường.

Theo cơ quan chuyên môn về lĩnh vực này thì trong phân người có chứa các vi khuẩn độc hại như: Tiêu chảy, tả, lỵ, trực khuẩn, thương hàn, viêm gan B… Chính vì vậy việc xả thẳng những nguồn vi khuẩn này ra môi trường sẽ để lại những tác hại khôn lường và là tác nhân gây ra các căn bệnh như ung thư, còi xương, tiểu đường…

Liên quan đến tình trạng này, trong năm 2008 lực lượng Cảnh sát môi trường Công an TP Hà Nội kết hợp với Công an các quận, huyện đã bắt quả tang nhiều vụ vi phạm.

Điển hình như trường hợp lực lượng Cảnh sát môi trường đã bắt quả tang một xe ôtô đang xả chất thải bể phốt xuống hệ thống thoát nước công cộng trên đường Phạm Hùng. Đối tượng vi phạm khai nhận là nhân viên một công ty tư nhân, sau khi đi hút bể phốt từ sáng, chờ đến tối đã đem xe ra đường Phạm Hùng để đổ trộm. Đối tượng khai nhận đã nhiều lần đổ trộm ở các khu vực khác.

Trường hợp khác lực lượng Cảnh sát môi trường tiếp tục bắt quả tang một xe ôtô đang xả chất thải độc hại này tại khu vực xã Phú Diễn - Từ Liêm.

Tháng 7/2008, Phòng Cảnh sát môi trường Công an TP Hà Nội cũng bắt quả tang một trường hợp đang đổ chất thải bể phốt xuống một hồ nuôi cá tại phường Yên Sở - Hoàng Mai.

Khi làm việc với cơ quan Công an thì đại diện Công ty này chỉ xuất trình được giấy phép đăng ký kinh doanh mà không hề đưa ra được giấy phép vận chuyển chất thải bể phốt.

Xuân Ngọc