Người nuôi cá tra ở ĐBSCL luôn bị rủi ro thua lỗ do cá rớt giá, doanh nghiệp không thu mua cá tới lứa phải bán. Ảnh: N.G.

Cá tra nguyên liệu rớt giá, người nuôi càng lao đao. Đó là những thông tin từ hội thảo đánh giá tình hình sản xuất tiêu thụ cá tra năm 2008 và dự báo năm 2009, do Hiệp hội nghề nuôi và chế biến thủy sản An Giang (AFA) và Hiệp hội nghề cá các tỉnh ĐBSCL tổ chức ngày 13/11 vừa qua.

Theo tính toán, thời điểm hiện tại, giá cá tra nguyên liệu tại ĐBSCL thấp hơn chi phí nuôi khoảng 2.000 đồng/kg, khiến người nuôi cá rơi vào cảnh khốn đốn vì: Cá tra rớt giá mà thương lái cũng chẳng thu mua.

Người nuôi cá tra ngán ngẩm…

Cũng tại Hội nghị, con số mà AFA thống kê, công bố cho thấy những bất cập trong lĩnh vực nuôi trồng loại thủy sản này. Hiện toàn khu vực ĐBSCL có diện tích thả nuôi là hơn 5.100ha, sản lượng đạt trên 1 triệu tấn cá nguyên liệu.

Nếu so với năm 2007 tăng 11%. Thế nhưng, với giá cá tra nguyên liệu thấp hơn giá chi phí nuôi thì con số tăng 11% là rất đáng ngại vì người nuôi nhiều sẽ lỗ càng nhiều. Nuôi cá thua lỗ là một lẽ, người nuôi cá càng khốn đốn hơn, phải cầu cứu các cơ quan chức năng từ Trung ương đến địa phương vì cá nằm trong ao, hầm  mà không ai chịu thu mua.

Huyện Châu Phú, là địa phương có diện tích nuôi cá tra rất lớn của An Giang, hiện có rất nhiều hộ nuôi cá đứng trước tình trạng cá nuôi đã tới lứa (khoảng 1,1 kg/con) nhưng các doanh nghiệp không thu mua, trong khi giá cá đã xuống rất thấp (13.000 đồng/kg), với giá này người nuôi lỗ 2.000 đồng/kg.

Ông Lê Văn Đẹp (ở xã Vĩnh Thạnh Trung) cho biết, hiện Chi hội nuôi cá Long Thạnh (nơi ông đang tham gia) có tới 27 hộ nuôi cá bỏ nghề, trốn nợ biệt xứ vì thua lỗ cá tra, nhiều người khác phải mang cảnh nợ nần tứ bề do nuôi cá. 

Thời gian qua, nhiều người nuôi cá cũng lường trước được mức độ rủi ro nên phần lớn các hộ nuôi đều ký hợp đồng với các công ty, xí nghiệp chế biến để thu mua cá. Nhưng, khi cá rớt giá, người nuôi cá bị bẻ kèo (hợp đồng), ép giá.

Điển hình, tại xã Mỹ Nhơn (Chợ Mới, An Giang) 4 hộ nuôi cá tra có ký kết hợp đồng bán cá với một doanh nghiệp ở Đồng Tháp. Thế nhưng khi cá nuôi đã quá tuổi thu hoạch hơn 2 tháng nhưng doanh nghiệp này không bắt cá. Không những vậy, các hộ nuôi cá này bị doanh nghiệp ra "điều kiện" muốn bắt cá thì phải ký thêm phụ lục hợp đồng. Để bán được cá, các hộ nuôi đành chấp nhận lỗ, ký phụ lục hợp đồng giá thấp hơn so với ban đầu nhưng cũng không thấy người của công ty đến bắt cá. Trong khi để giữ cá, mỗi ngày các hộ nuôi phải cho ăn khoảng vài triệu đồng.

Qua theo dõi tình hình trong những năm gần đây có một vài vụ kiện tụng liên quan đến hợp đồng thu mua cá nhưng để thắng kiện không dễ, vì người nuôi cá lúc nào cũng "yếu lý" hơn doanh nghiệp. Bởi vậy, doanh nghiệp bẻ kèo nông dân dễ như đi chợ, trong khi người nuôi cá bẻ hợp đồng với doanh nghiệp thì bị bồi thường 10% giá trị.

Ông Võ Kế Nghiệp, Chị hội trưởng Chi hội nghề cá Vĩnh Phú Quý, xã Vĩnh Thạnh Trung (Châu Phú, An Giang) bức xúc: "Giờ đây người nuôi cá phải tự cứu lấy mình bằng cách giảm diện tích thả nuôi, mặc cho sau này nguồn cá nguyên liệu có thiếu thì doanh nghiệp tự lo liệu...".

Lợi ích từ xuất khẩu cá tra có được chia sẻ công bằng?

Theo số liệu của Bộ NN & PTNT đề ra đến năm 2010 diện tích nuôi toàn vùng được quy hoạch 8.600ha, mức sản lượng 1.250.000 tấn hướng tới xuất khẩu 500 ngàn tấn, kim ngạch xuất khẩu dự kiến 1,3 - 1,5 tỷ USD.

Với mục tiêu này, theo nhiều nhà phân tích là chưa sát. Ông Châu Minh Chinh, Trưởng phòng Tư vấn - Kinh tế - Thương mại, AFA, nói: "Hiện Việt Nam xuất sản phẩm cá tra sang 117 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Dù vậy nhưng cũng chưa thể xác định thị trường nào ổn định, bền vững… thì khó có thể dự báo một cách chủ quan được". Cũng theo ông Chinh, dự báo trong năm 2009 tỉnh An Giang quy hoạch 3.000ha cá tra, sản lượng dự kiến đạt 312 ngàn tấn, trong khi vùng nguyên liệu doanh nghiệp tự có đã ước mức sản lượng 350 ngàn tấn.

Những con số dự báo này càng mâu thuẫn với kế hoạch nguyên liệu 2009 của 10 doanh nghiệp chế biến tại An Giang: 40% (trong tổng số 920 ngàn tấn) là nguyên liệu tự có, 42% mua từ khách hàng truyền thống, 18% mua từ bên ngoài.

Riêng Agifish, Nam Việt, Afasco, Cửu Long đã sớm công bố rằng không mua thêm nguyên liệu trong năm này. Vì vậy, người nuôi cá cần hết sức thận trọng với các quyết định có tiếp tục đầu tư nuôi cá vụ mới hay không.

Tại hội thảo có rất nhiều ý kiến đưa ra nhằm tìm lời giải cho bài toán cá tra rớt giá, cá tra tồn đọng như hiện nay. Tuy nhiên, tất cả cũng chỉ là dấu hỏi đặt ra, mà lời giải đáp thì vẫn còn bỏ ngỏ.

"Muốn bình ổn được vấn đề con cá tra, cần có sự can thiệp mạnh từ phía chính sách, chủ trương của Nhà nước. Phải có cơ chế ràng buộc trách nhiệm từ đơn vị xuất khẩu tới người nuôi thì tình trạng căng thẳng như hiện nay (giữa người nuôi - doanh nghiệp chế biến - đơn vị xuất khẩu) mới có thể giải quyết được... Chưa giải được con số lợi nhuận xuất khẩu cá tra, thì tốt nhất người nuôi cá tra ít vốn sớm bỏ nghề vẫn tốt hơn" - Ông Đặng Ngọc Giao, Chi cục trưởng Chi cục Bảo vệ và Phát triển nguồn lợi thủy sản Hậu Giang, nói

Nam Giao