Trước đó, tại Hội nghị về sản xuất và tiêu thụ lúa gạo ĐBSCL ngày 15/3 tại Cần Thơ, Thống đốc NHNN Nguyễn Văn Bình cho biết, theo chỉ đạo của Chính phủ tại phiên họp thường kỳ mới đây trong mục tiêu kiềm chế lạm phát (quanh mức 6%), NHNN đã quyết định sẽ bắt đầu hạ trần lãi suất trong đầu tuần tới (17/3). Đây là đợt điều chỉnh lãi suất đầu tiên trong năm 2014 và cũng là đầu tiên trong gần 9 tháng qua. Lần thay đổi gần nhất là vào ngày 28/6/2013, NHNN quyết định đưa mức trần lãi suất tiết kiệm VND giảm về 7%/năm, USD là 1,25%/năm.

Theo người đứng đầu ngành Ngân hàng, hạ trần lãi suất huy động ngoại tệ sẽ giảm dần tình trạng tích lũy ngoại tệ, khuyến khích các giao dịch tiền gửi bằng tiền đồng. Động thái này cũng sẽ tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế có điều kiện tiếp cận tốt hơn với các nguồn vốn tín dụng; kích thích các doanh nghiệp kinh doanh nông sản đầu tư cho các hoạt động hỗ trợ đầu vào và bao tiêu đầu ra cho các sản phẩm nông nghiệp.

Việc ngân hàng hạ trần lãi suất là phù hợp với diễn biến của thị trường hiện nay. Ảnh: Thiện Hoàng.

Việc hạ lãi suất diễn ra trong bối cảnh nhiều ngân hàng thừa vốn không cho vay được và đang mạnh tay mua trái phiếu Chính phủ. Thời gian qua, NHNN có động thái rút tiền về bằng tín phiếu, lãi suất liên ngân hàng giảm. Đặc biệt, trên thị trường ngân hàng, các đợt cắt giảm lãi suất liên tiếp được các nhà băng mạnh tay thực hiện.

Cụ thể, từ ngày 12/3, lãi suất huy động kỳ hạn 1 tháng và 2 tháng của Eximbank giảm lần lượt xuống còn 5,8 và 5,9%/năm, cách xa mức trần lãi suất huy động 7%/năm. Tương tự, bắt đầu từ ngày 11/3, Sacombank cũng giảm mạnh lãi suất huy động thêm 0,1 - 0,3%/năm đối với một số kỳ hạn ngắn. Theo đó, với các khoản tiền trên 50 triệu đồng, lãi suất tiết kiệm tại Sacombank chỉ còn lần lượt 6,25% và 6,3% một năm khi gửi một, hai tháng. Kỳ hạn 3 tháng cũng giảm 0,1 điểm phần trăm so với biểu niêm yết trước đó. Đây là lần giảm lãi suất thứ 3 của Sacombank trong vòng một tháng qua.

Lãi suất huy động giảm nhưng vẫn được dự báo sẽ hút khách.

Trước đó, từ ngày 1/3, hàng loạt ngân hàng thương mại cũng đã giảm 0,3 - 0,6% đối với lãi suất huy động. Như vậy, lãi suất kỳ hạn ngắn 1-3 tháng của nhiều ngân hàng chỉ còn dao động trong khoảng 5-6,5%/năm. Với các ông lớn quốc doanh, lãi suất hiện tại cũng đều đang ở mức thấp nhất thị trường. Như tại Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), khoản tiền gửi một tháng tại các chi nhánh ở Hà Nội chỉ còn được hưởng lãi suất 5,8% một năm. Ở Ngân hàng Ngoại thương (Vietcombank), lãi suất thậm chí thấp hơn với 5% một năm…

Theo các chuyên gia kinh tế, bước giảm 1%/năm ở trần lãi suất huy động VND là khá mạnh, nhưng phù hợp với diễn biến trên thị trường hiện nay và sẽ là một điều kiện để góp phần có thể tiếp tục giảm lãi suất cho vay. Năm nay, lãnh đạo NHNN từng dự tính, trong điều kiện thuận lợi, lãi suất cho vay VND có thể giảm thêm từ 1 - 2%/năm. Tuy nhiên, trong bối cảnh sức cầu vẫn yếu, sản xuất kinh doanh phục hồi chậm như hiện nay thì việc đẩy vốn ra nền kinh tế vẫn là một bài toán khó. Hơn nữa, mặt bằng lãi suất cho vay có giảm nữa hay không còn tùy thuộc vào chính sách lãi suất cũng như cân đối vốn ra vào của từng ngân hàng. Bên cạnh đó, nợ xấu vẫn là trở ngại lớn cho việc giảm lãi suất cho vay.

Đặc biệt, khi từ ngày 1/6/2014, Thông tư 02/2013/TT-NHNN quy định về trích lập dự phòng rủi ro sẽ được áp dụng. Dù có một số sửa đổi để phù hợp với tình hình kinh tế hiện nay, nhưng khi một số chuẩn mực mới được áp dụng, nợ xấu chắc chắn sẽ tăng cao hơn. Nợ xấu tăng lên đồng nghĩa với việc chi phí hoạt động của ngân hàng tăng, áp lực duy trì lợi nhuận cao để bù đắp chi phí dự phòng rủi ro cũng sẽ gia tăng và hệ quả là “cửa” hạ tiếp lãi suất cho vay càng hẹp.

Theo TS Nguyễn Xuân Thành - Chương trình giảng dạy kinh tế Fullbright, hiện các ngân hàng đang chịu áp lực có lợi nhuận không phải là để trả cổ tức, mà là trích lập dự phòng rủi ro xử lý nợ xấu. “Nếu xử lý rốt ráo và triệt để vấn đề nợ xấu, cũng như các tổ chức tín dụng cơ cấu lại hoạt động theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả, khả năng giảm lãi suất cho vay sẽ khả quan hơn” - ông Thành nhấn mạnh.

Một vấn đề khác được các chuyên gia kinh tế đánh giá, đó là trong bối cảnh bất động sản chưa phục hồi, tỷ giá ổn định, thị trường vàng không có nhiều biến động… thì kênh tiết kiệm vẫn còn rất hấp dẫn, nên dù lãi suất giảm mạnh, nhưng tiền gửi tiết kiệm vẫn được dự báo sẽ hút khách

Lệ Thúy