Khu vực miền Đông tỉnh Quảng Ninh có câu: “Lợn Móng Cái - Gái Đầm Hà - Gà Tiên Yên”. Gà Tiên Yên còn gọi là “gà râu” vì dưới mỏ gà mái có túm lông dài. Gà có màu lông hơi vàng pha những điểm màu đen, chân gà rất vàng, thấp, tính hoang dã cao. 

Để gìn giữ và phát triển giống gà địa phương đang có nguy cơ lai tạp, anh Lý Văn Diểng (dân tộc Sán Dìu) nghiên cứu thành công phương pháp thụ tinh nhân tạo cho giống gà Tiên Yên vốn rất khó sinh sản. 

Thịt gà Tiên Yên ngọt thơm đặc biệt, săn chắc mà vẫn giòn, không dai; béo mà không ngậy. Sau khi luộc, da gà vàng ươm như có thoa nghệ và bóng nhẫy như vừa nhúng mỡ. Gà Tiên Yên nằm trong top 50 món ăn đặc sản Việt Nam do Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam công nhận.

Gà Tiên Yên chăn nuôi tự nhiên bằng cách thả rong, đi bộ dọc các triền đồi, bờ cây bụi cỏ bới côn trùng, dế mối; khi về vườn bay nhảy lên cành cây để ngủ. Do được nuôi thả phân tán trong nhân dân từ lâu đời, gà Tiên Yên phân ly thành những dòng với nhiều màu lông khác nhau: hoa mơ, nâu, tía, xám, tro, vàng... Gà Tiên Yên có những đặc điểm khác biệt với các giống gà khác: thân hình tròn, gọn, chân thấp, màu vàng, đầu có lông chùm, hàm gà có “râu”, cổ ngắn và có yếm lông.

Anh Lý Văn Diểng bên đàn gà Tiên Yên.

Theo anh Lý Văn Diểng, do xuất thân từ nhà nông nên từ nhỏ anh gắn với con gà, con vịt. Trước kia, anh luôn trăn trở vì giống gà quê hương ngày một hiếm, người dân địa phương nhập các giống gà từ nơi khác về và giả làm giống gà Tiên Yên. Do vậy anh quyết tâm nhân giống gà địa phương. 

Giống gà này sinh sản rất khó, trước đó từng có nhiều người làm nhưng đều thất bại hoặc tỉ lệ thành công thấp. Với quyết tâm cao, anh Diểng tìm đọc các sách vở, tài liệu trên mạng Internet rồi đi đến các trang trại nuôi gà vịt từ Bắc vào Nam để học tập kinh nghiệm. 

Thậm chí, anh còn sang các trang trại gia cầm nổi tiếng ở Trung Quốc học cách thụ tinh nhân tạo trên con ngan để từ đó đúc rút kinh nghiệm. Sau nhiều lần thất bại, anh Diểng đã thành công với phương pháp thụ tinh nhân tạo cho giống gà Tiên Yên. 

Đến tháng 7-2013, anh Diểng thành lập Công ty cổ phần Phát triển chăn nuôi và nông, lâm, ngư nghiệp Phúc Long. Công ty vừa cung cấp gà giống, gà thương phẩm, vừa hỗ trợ tư vấn kỹ thuật chăn nuôi, cung cấp thức ăn và thuốc phòng bệnh cho gà.

Không chỉ được đầu tư quy mô, một trong những điều ấn tượng với chúng tôi ở trại gà là sự sạch sẽ và thoáng mát. Trong khuôn viên rộng 5ha, các khu nhà sinh sản, nhà nuôi gà hậu bị, nhà úm gà, khu ấp trứng được thiết kế riêng biệt. Một tuần 2 lần, khu chuồng trại được vệ sinh sạch sẽ. Khu vực ấp trứng được thực hiện bằng máy móc hiện đại. Từ năm 2014 đến nay, trang trại của anh Lý Văn Diểng đã cung cấp 200.000 con giống cho nhu cầu của các hộ chăn nuôi, ở huyện Tiên Yên và các địa phương khác.

Đăng Hùng