Hàng hoá xuất nhập khẩu chờ thông quan.

Sau nhiều tháng chuẩn bị, chờ đợi, vào lúc 10h sáng 5/9, tờ khai điện tử đầu tiên mang mã hiệu 1/NKD/2005 của Công ty Hóa chất vật liệu điện thuộc Công ty Sơn Hải Phòng đã chính thức được thông quan qua hệ thống hải quan điện tử tại Hải Phòng. Sau ít phút, tờ khai thứ hai của Công ty Hóa dầu Hà Nội cũng đã được thông quan.

Mọi việc kết thúc chóng vánh, thuận lợi, sự vui mừng lộ rõ trên nét mặt của cán bộ công chức hải quan lẫn doanh nghiệp. Kể từ đây, những thủ tục XNK hàng hóa, tác phong, quy trình nghiệp vụ của Hải quan đã bước sang trang mới.

Trước thời điểm này, ông Mai Thế Huyên, Cục trưởng Cục Hải quan Hải Phòng đã khẳng định, thông quan điện tử là một hình thức tiên tiến mà Tổng cục xác định là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược hiện đại hoá công tác hải quan. Để những file hồ sơ XNK của doanh nghiệp được thông quan điện tử, toàn lực lượng từ Tổng cục đến Cục Hải quan Hải Phòng đã phải mất nhiều công sức, tiền của và thời gian chuẩn bị, đầu tư phương tiện, đào tạo nghiệp vụ và hướng dẫn doanh nghiệp.

Chỉ riêng về hạ tầng kỹ thuật của Hải quan Hải Phòng đã được đầu tư rất lớn để phục vụ việc thông quan điện tử. Cụ thể: 16 máy chủ và 65 máy trạm được lắp mới. Đường truyền diện rộng từ Chi cục Hải quan điện tử đến trụ sở Cục được nâng cấp từ 64KB lên 512KB. Đường truyền Hải quan Cảng I, III, Hải quan khu công nghiệp và Hải quan 3 tỉnh Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bình được nâng từ 64KB lên 256KB. 20 địa điểm giám sát tại cửa khẩu và ngoài cửa khẩu cũng được nối mạng với Cục.

Một đơn vị mới được thành lập có phiên hiệu là Chi cục Hải quan điện tử với cơ cấu rất gọn nhẹ và chỉ tiếp xúc với doanh nghiệp bằng dữ liệu trên màn hình máy tính. Doanh nghiệp có đủ điều kiện, có nhu cầu thực hiện thông quan điện tử chỉ cần đăng ký trước để hải quan cấp giấy chứng nhận và hướng dẫn các thủ tục thông quan. Tiếp đó, ở bất kỳ đâu, doanh nghiệp chỉ cần điền các thông số hợp lệ, chính xác rồi gửi qua mạng đến hệ thống xử lý của Chi cục Hải quan điện tử Hải Phòng. Nếu việc khai báo đã đầy đủ và phù hợp, ngay lập tức hệ thống sẽ chấp  nhận đăng ký và cấp số tờ khai điện tử, tự động phân luồng kiểm tra cũng có nghĩa tự động thông quan.

Như vậy, thời gian, chi phí của doanh nghiệp được tiết kiệm tới mức tối đa. Lấy hai vị khách "mở hàng" nêu trên làm ví dụ: Nếu khai báo thông thường như trước bằng tờ khai giấy, ít nhất phải mất từ 2-3 ngày mới có thể thông quan. Nay bằng hệ thống điện tử, vỏn vẹn chưa đến một giờ đồng hồ, hàng của 2 doanh nghiệp đã đàng hoàng giải tỏa phạm vi kiểm soát Hải quan.

Qua khảo sát trong giới doanh nghiệp cho thấy, số đông đều muốn áp dụng phương thức thông quan điện tử. Nhưng cũng có trường hợp tỏ ra thờ ơ vì nhiều lý do như: không dễ gì thiết lập mối quan hệ với từng bộ phận hải quan (quy trình thủ công) từ khâu tiếp nhận, mở tờ khai, kiểm hoá, tính thuế... Có trường hợp lại cho rằng, làm theo kiểu cũ nếu có sai sót gì cũng dễ "đàm phán" hơn.

Theo Cục Hải quan Hải Phòng, đến thời điểm này, danh sách khách hàng được tiến cử vào diện thông quan điện tử vẫn còn rất ít, chỉ chừng 40/400 doanh nghiệp thường xuyên mở tờ khai tại khu vực thuộc Hải quan Hải Phòng.

Mục tiêu của Hải quan Hải Phòng là trong vòng vài năm tới sẽ điện tử hoá toàn bộ các quy trình thủ tục XNK hàng hoá qua khu vực Cảng Hải Phòng. Tuy nhiên, điều đó còn phụ thuộc rất nhiều vào sự phối hợp của các ngành, đơn vị liên quan và nhất là các nhà hoạt động XNK. Chừng nào chưa có sự quán triệt sâu sắc, chừng đó "cửa ải" thủ tục hải quan bằng giấy dù còn nhiều vấn đề rất bất hợp lý vẫn còn lý do để tồn tại

Lê Minh Triết