8 Tập đoàn kinh tế Nhà nước gồm: Bưu chính viễn thông, Dệt may, Than -  Khoáng sản, Dầu khí, Công nghiệp tàu thủy, Cao su, Điện lực và Tài chính - Bảo hiểm Bảo Việt hiện là lực lượng sản xuất kinh doanh chính của kinh tế Nhà nước. Các TĐKT này đang tham gia cung ứng nhiều mặt hàng thiết yếu của đời sống xã hội, góp phần chủ lực trong bình ổn giá và kiềm chế lạm phát... Tuy nhiên, theo nhiều ý kiến tham luận tại Hội thảo "Tập đoàn kinh tế - Lý luận và thực tiễn" do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia - Sự thật; Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) tổ chức ngày 25/5 tại Hà Nội, hiệu quả đầu tư của các TĐKT không những chưa cao mà còn dàn trải, chồng chéo và về lâu dài sẽ tác động tiêu cực tới sức cạnh tranh quốc gia.

Khai thác khoáng sản phải đầu tư tập trung. Ảnh: Hà Thái.

Các đại biểu đều nhất trí cho rằng, các TĐKT, Tổng công ty Nhà nước đang đứng ở vị trí "xương sống" của toàn bộ nền kinh tế. Tập đoàn Than - Khoáng sản (TKV) cung cấp trên 97% tổng lượng than tiêu thụ trong nước. Tập đoàn Điện lực (EVN) chịu trách nhiệm phân bổ tới 94% sản lượng điện cho cả nước. Với nguồn thu chiếm tới 25-30% ngân sách quốc gia, Tập đoàn Dầu khí (PVN) góp phần quan trọng giúp Nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Tập đoàn Dệt may (Vinatex) chiếm tới 18% doanh thu xuất khẩu toàn ngành, đặc biệt nắm giữ hầu như toàn bộ tỷ trọng của các mặt hàng xuất khẩu cao cấp.

Chỉ riêng năm 2007, các TĐKT, Tổng Công ty Nhà nước đã góp phần tạo công ăn việc làm thường xuyên cho hơn 880.000 lao động với mức thu nhập trung bình từ 2,5 đến 4,3 triệu đồng/tháng. Trong năm 2008 và những tháng đầu năm 2009, những đơn vị này cũng trở thành lực lượng nòng cốt, tiên phong trong việc thực hiện các giải pháp của Chính phủ nhằm chặn đà suy giảm kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội…

Bên cạnh đó, khu vực kinh tế tư nhân cũng có nhiều doanh nghiệp giao dịch với danh nghĩa TĐKT như Tập đoàn Hòa Phát, Nam Cường, Prime, Hoàng Anh Gia Lai… và tham gia hiệu quả vào đời sống kinh tế nói chung…

Tuy nhiên, theo TS Trần Xuân Lịch - Phó Viện trưởng Viện CIEM, 8 TĐKT đều hình thành từ quyết định hành chính, trên cơ sở tổ chức lại các Tổng Công ty Nhà nước chứ chưa có Tập đoàn nào ra đời do chính doanh nghiệp tự phát triển, tích tụ và tập trung vốn, tức do nhu cầu nội tại của DN.

Bởi thế, báo cáo đề dẫn tại Hội thảo cho rằng, Nhà nước hiện vẫn đang lúng túng trong quản lý, giám sát hoạt động của các TĐKT. Hơn nữa, bản thân mối quan hệ giữa các TĐKT với các cơ quan quản lý nhà nước cũng chưa được xác định rõ, gây không ít khó khăn cho việc hình thành và phát triển các TĐKT ở nước ta…

Theo số liệu của Bộ Tài chính, trong 70 Tổng công ty và TĐKT, đã có 28 Tổng công ty tham gia góp vốn thành lập công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại, công ty quản lý quỹ, công ty bảo hiểm và bất động sản với giá trị vốn trên 20 nghìn tỷ đồng, bằng 8,7% vốn chủ sở hữu.

Theo Ban chỉ đạo phát triển và đổi mới doanh nghiệp, tính tới hết ngày 31/12/2007, 16 TĐKT và Tổng Công ty Nhà nước đã đầu tư trên 15 nghìn tỷ đồng vào các ngành ngoài như: chứng khoán, tài chính, bảo hiểm, ngân hàng, bất động sản…

Họ đầu tư ra ngoài ngành tuy không trái với các quy định hiện hành, tuy nhiên nhiều TĐKT, Tổng Công ty Nhà nước vẫn chưa đủ sức cạnh tranh trong lĩnh vực chính của mình, TS Lê Xuân Nghĩa, Phó Chủ tịch Uỷ ban Giám sát tài chính Quốc gia, cho biết…

Khung pháp lý như thế nào cho hoạt động của các TĐKT là điều mà nhiều đại biểu kiến nghị Nhà nước sớm ban hành. Hơn nữa, các TĐKT, Tổng Công ty Nhà nước đang nắm giữ nhiều nguồn lực quan trọng của quốc gia. Vì vậy quản lý, giám sát các TĐKT Nhà nước nói chung và nguồn lực quốc gia giao cho các TĐKT nói riêng như thế nào cũng là đòi hỏi bức thiết hiện nay. Tuy nhiên hội thảo cũng cho rằng, các TĐKT nhà nước cần phát huy hơn nữa vai trò là đầu tầu của nền Kinh tế cả nước

N.H.S.