Theo số liệu tại cuộc khảo sát sự hài lòng của doanh nghiệp (DN) năm 2015, do Tổng cục Hải quan phối hợp với Phòng Thương mại - Công nghiệp Việt Nam và USAID tiến hành, có tới 94% DN đánh giá sự chuyển biến của các chính sách, pháp luật hải quan giai đoạn 2010 - 2015 là tích cực và khá tích cực. 64% DN cho rằng, pháp luật hải quan hiện hành dễ thực hiện…Qua đó, có thể thấy, bước đầu cộng đồng DN đã ghi nhận tiến bộ của tiến trình cải cách, hiện đại hóa của cơ quan hải quan.

Tổng cục Hải quan cho biết, trong thời gian áp dụng cơ chế 1 cửa quốc gia với sự tham gia của 10 bộ ngành, tính đến 1-8-2016 đã có 150.000 bộ hồ sơ được xử lý, rút được từ 15 - 30% thời gian thực hiện các thủ tục hành chính liên quan đến lĩnh vực hải quan với các bộ ngành liên quan. Đặc biệt, trong kế hoạch cải cách phát triển của ngành này xây dựng dự kiến đến hết năm 2016 sẽ có hơn 70% dịch vụ công được cung cấp trực tuyến trên mạng, trong đó 50% là lĩnh vực cốt lõi về khai báo hải quan...Năm 2017, 100% dịch vụ công sẽ được cung cấp trực tuyến tối thiểu mức độ 3 (tức là cho phép người sử dụng điền và gửi trực tuyến các mẫu văn bản đến cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ. Các giao dịch trong quá trình xử lý hồ sơ và cung cấp dịch vụ được thực hiện trên môi trường mạng. Việc thanh toán lệ phí (nếu có) và nhận kết quả được thực hiện trực tiếp tại cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ).

Ông Âu Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Giám sát quản lý về hải quan, Tổng Cục Hải quan cho biết, hiện nay có trên 8 bộ có liên quan tới kiểm tra chuyên ngành. Tổng Cục Hải quan đang làm việc với các bộ chuyên ngành để làm sao giảm danh mục hàng hóa yêu cầu kiểm tra, giảm thủ tục và áp dụng quản lý rủi ro, không phải lô hàng nào cũng phải kiểm tra (có thể chọn tỷ lệ ngẫu nhiên hoặc công nhận kiểm tra lẫn nhau). 

Hiện đại hoá ngành hải quan tạo thuận lợi cho doanh nghiệp cần sự vào cuộc của các Bộ, ngành. ( ảnh minh hoạ).

Tuy nhiên, ông Âu Anh Tuấn cho biết, hiện vướng nhất ở những bộ quản lý rộng như Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương là những bộ quản lý rất nhiều lĩnh vực sẽ liên quan đến việc kiểm tra chuyên ngành về vấn đề an toàn thực phẩm, kiểm tra chất lượng, thiết bị y tế, hóa mỹ phẩm và liên quan đến kiểm dịch.

Góp ý vào hoạt động chuyên ngành của Hải quan trong thời gian tới, rất nhiều DN, đại diện Hiệp hội tại Hội nghị cho rằng: Ngành Hải quan dù đã có những cải cách đột phá, song những tồn tại vẫn còn, đặc biệt là việc kết nối thông tin đến với DN. Đồng thời, tại đây, các đại biểu đều đồng tình cho rằng, muốn thực hiện tốt mục tiêu của Nghị quyết 19-2016/NQ-CP của Chính phủ đề ra, đặc biệt trong lĩnh vực hải quan cần có sự tháo gỡ đồng bộ của các cơ quan liên ngành. Nếu chỉ ngành hải quan nỗ lực thì kết quả đạt được chỉ nửa vời, không hiệu quả.

Ông Nguyễn Tương, Phó Tổng Thư Ký Hiệp Hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam cho biết, trong ngành logistics, việc giải quyết các thủ tục liên quan đến xuất nhập khẩu hàng hóa được thực hiện thường xuyên. Khi kiểm tra các thủ tục ở cửa khẩu biên giới, thủ tục hải quan chiếm 28%, còn lại là các thủ tục kiểm tra chuyên ngành.

Như vậy, nếu chỉ có ngành hải quan thực hiện cải cách thì vấn đề này không thể giải quyết triệt để. Cải cách không chỉ thực hiện ở ngành hải quan mà phải hiện đại hóa ở tất cả các bên có liên quan thì như vậy, việc tháo gỡ khó khăn cho DN mới đạt hiệu quả. Bên cạnh đó, các thông tin dữ liệu xuất nhập khẩu, số xe và lượt phương tiện, cái mà DN cần thì không thể biết được, muốn có phải hỏi nhưng cũng rất khó. Chính vì thế, cải cách Hải quan theo hướng kết nối với DN để họ đưa ra các quyết định đầu tư kinh doanh là điều cần đổi mới kiên quyết thời gian tới.

Theo đại diện Hiệp hội các nhà sản xuất, lắp ráp ô tô Việt Nam (VAMA), thì hiện nay quy định của ngành Hải quan đòi hỏi nhập hàng về phải bắt buộc nộp cho Hải quan Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa mẫu (C/O), đây là điều gây khó khăn cho DN. “Chúng tôi nhập khẩu xe về, Hải quan yêu cầu 2 ngày phải cấp C/O, trong khi đó các đối tác xuất khẩu sau 7 ngày, thậm chí lâu hơn mới cấp, thì DN lấy đâu ra”, đại diện VAMA cho biết.

Ông Trịnh Quang Khanh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cũng đã đưa ra kiến nghị về thời điểm nộp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) cho ngành hải quan. Theo ông Khanh, mới đây Bộ Tài chính đã có văn bản về việc doanh nghiệp phải nộp C/O ngay từ khi mở tờ khai hải quan. Nhưng qua ý kiến của các hội viên thuộc hiệp hội thấy rằng, việc này rất khó khăn cho DN nhập khẩu xăng dầu. 

Lý giải vấn đề này, ông Khanh cho rằng, DN kinh doanh xăng, dầu không phải khi mua xăng, dầu xong là được cấp C/O chính thức ngay, mà phải sau đàm phán từ 5 ngày, có thể là 11 ngày hoặc hơn nữa. Vì vậy ông Khanh đề nghị, Bộ Tài chính nên xem xét từ thực tiễn kinh doanh của DN từ các thông lệ quốc tế để tạo điều kiện tháo gỡ khó khăn cho DN.

Trước vấn đề này, đại diện Tổng cục Hải quan cho biết, phía hải quan sẽ rà soát lại toàn bộ văn bản và các hiệp định thương mại tự do. Một số hiệp định như Hiệp định thương mại với Hàn Quốc thể hiện rất rõ rằng C/O được nộp chậm lại trong thời điểm một năm kể từ thời điểm nhập khẩu. Tuy nhiên, đối với nhiều nước lại cấp luôn, trong đó có các nước ASEAN họ cấp ngay khi DN xuất khẩu hàng đi. Tổng cục Hải quan sẽ xem xét để trình lên Bộ Tài Chính, Chính phủ những trường hợp đặc biệt.

Lưu Hiệp