Mới đây, Công ty TNHH Bitcoin Vietnam và Công ty TNHH Bit2C vừa đưa ra thông báo về việc sẽ hợp tác mở "Sàn giao dịch bitcoin trực tuyến tại Việt Nam" vào tháng 4 này. Việc công bố thành lập sàn bitcoin diễn ra chưa đầy 1 tháng kể từ khi NHNN chính thức có văn bản không thừa nhận đồng tiền ảo này.

Giải thích cho tính hợp pháp của mình, bà Nguyễn Trần Bảo Phương, Giám đốc điều hành của Công ty TNHH Bitcoin Việt Nam, đơn vị tuyên bố thành lập sàn giao dịch bitcoin cho rằng, việc thành lập sàn giao dịch bitcoin là hợp pháp, bởi chưa có văn bản nào cấm sử dụng bitcoin ở Việt Nam. Đồng thời, bà Phương cũng tin tưởng, việc ra mắt sàn giao dịch sẽ khiến đồng bitcoin tại Việt Nam nhanh chóng được mở rộng.

Đầu tư vào đồng tiền ảo bitcoin đối mặt với nguy cơ rủi ro lớn.

Điều đáng chú ý là, để khởi động cho việc lập sàn bitcoin, Công ty TNHH Bitcoin Việt Nam đã thông báo website ww.bitcoinvietnam.com.vn theo thủ tục thông báo website thương mại điện tử bán hàng với Cục Thương mại điện tử và Công nghệ thông tin (Bộ Công Thương). Tuy nhiên, Cục này đã từ chối, với lý do website thương mại điện tử phải là website, mà trên đó người bán phải cung cấp thông tin cho khách hàng để có thể xác định chính xác các đặc tính của hàng hóa, dịch vụ khi quyết định giao kết hợp đồng. Hiện tại, tiền ảo bitcoin chưa được quy định là hàng hóa hay dịch vụ trong các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, không thuộc đối tượng điều chỉnh của Nghị định 52/2013/NĐ-CP.

Như vậy, bất chấp việc bị từ chối, sàn bitcoin vẫn tuyên bố thành lập theo tư duy “làm những gì pháp luật không cấm”. Vậy thực chất, việc lập sàn này có hợp pháp và văn bản pháp luật nào sẽ điều chỉnh? Trên thế giới, câu chuyện sàn ảo bitcoin được thành lập hợp pháp, có uy tín và thâm niên giao dịch lâu dài như Mt.Gox bỗng dưng biến mất đã khiến nhà đầu tư lao đao, cộng đồng tài chính rúng động. Phải nói thêm rằng Mt.Gox là một trong những sàn giao dịch tiền ảo bitcoin đầu tiên và lớn nhất trên thế giới. Sàn này là nơi đồng bitcoin được giao dịch với các đồng tiền thật như USD, euro… Vậy với việc không được chấp nhận vẫn ngang nhiên thành lập, khoan nói đến tính pháp lý, nếu xảy ra sự cố, thì ai sẽ đứng ra chịu trách nhiệm với các thiệt hại của nhà đầu tư? Đấy là chưa kể, ngay chính trên thế giới và cả ở Việt Nam, các cơ quan chức năng, lưc lượng an ninh đều bày tỏ quan ngại về việc đồng tiền ảo bitcoin và một số đồng tiền ảo khác sẽ trở thành đích nhắm của tội phạm với các giao dịch đen, rửa tiền… Bình luận về việc này, các chuyên gia kinh tế cho rằng việc thành lập các sàn giao dịch bitcoin, các trang web mua bán bitcoin không được pháp luật thừa nhận có thể là hình thức lừa đảo mới. Bởi, nếu sàn giao dịch đổ vỡ, nhà đầu tư sẽ bị mất trắng giống như trường hợp sập sàn Mt. Gox.

Cùng với đó, đặt một nghi vấn khác, luật sư Trương Thanh Đức, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế ngân hàng cho rằng vì hiện nay, sàn giao dịch này chưa được thành lập, chưa rõ có đăng ký kinh doanh hay không, cũng như phương án hoạt động cụ thể như thế nào, nên chưa thể khẳng định là đúng hay sai luật. Tuy nhiên, nếu sàn giao dịch bitcoin được thành lập dưới hình thức là một sàn môi giới hay sàn giao dịch điện tử, thương mại mà qua đó người ta có thể trao đổi bitcoin như một loại hàng hóa theo kiểu "hàng đổi hàng" thì không sai luật. Còn nếu sàn này sử dụng bitcoin làm phương tiện thanh toán thì rõ ràng pháp luật không cho phép.

Tuy nhiên, ông Đức cũng nhận định rất có thể đây chỉ là một "chiêu" làm thương hiệu của doanh nghiệp, và nếu bitcoin chỉ dùng để trao đổi theo kiểu hàng đổi hàng thì không sai. Song, nếu các cơ quan chức năng buông lỏng quản lý thì nguy cơ "lách" từ trao đổi sang thanh toán là rất lớn. Còn TS. Cao Sĩ Kiêm, nguyên Thống đốc NHNN thì khẳng định việc cộng đồng nhà đầu tư thành lập các câu lạc bộ hay hiệp hội bitcoin là không có vấn đề gì, song thành lập sàn giao dịch bitcoin thì cần phải xử lý nghiêm.

Từ phía NHNN, Phó Thống đốc Đào Minh Tú khẳng định: Nếu các giao dịch bằng bitcoin mà được 2 bên coi là tiền tệ hay trá hình tiền tệ thì đều là bất hợp pháp. Tuy nhiên, nếu chỉ là vật đổi vật, thì điều này pháp luật không cấm, nhưng xin nhấn mạnh là NHNN cũng như pháp luật không bảo vệ nếu phát sinh kiện tụng giữa hai bên. Việc các doanh nghiệp mở rộng chấp nhận bitcoin là đều không nên, NHNN cảnh báo rủi ro mà họ có thể gặp phải, còn NHNN, chỉ có trách nhiệm cảnh báo nếu nó trở thành tiền tệ.

“Trong trường hợp những người đang sử dụng, nắm giữ và trao đổi với nhau đồng bitocin, coi nó là hàng hóa, thì thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ Công Thương, còn nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật, thì nó thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ Công an. Sắp tới, các cơ quan liên quan sẽ có văn bản điều chỉnh bitcoin và Chính phủ sẽ có quy định một cách toàn diện, đầy đủ”, ông Tú cho biết

Lệ Thúy