Gia công giày tại Công ty TNHH Sao Vàng, Hải Phòng.

Theo báo cáo của Sở Công nghiệp Hải Phòng, giá trị sản xuất công nghiệp dệt may 3 tháng đầu năm 2005 chỉ đạt hơn 43,5 tỷ đồng, bằng 54,7% so với cùng kỳ  năm 2004 (giảm 45,3%). Trong đó, khối các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài giảm mạnh tới 64,6%. Riêng khu công nghiệp Nomura, có 8 doanh nghiệp dệt may thì 7 doanh nghiệp tạm dừng hoặc dừng hoạt động.

Tương tự như vậy, mặc dù một số đơn vị thuộc Công ty Da giày Hải Phòng vẫn duy trì sản xuất ổn định, song, tổng giá trị toàn ngành giày dép chỉ đạt 847,3 tỷ đồng, bằng 92,7% so với cùng kỳ năm 2004.

Với ngành dệt may, nguyên nhân cơ bản khiến giá trị xuất khẩu giảm được giải thích: Mỹ, EU là các thị trường chính để xuất khẩu dệt may. Song, từ 1/1/2005, họ đã áp dụng chính sách dỡ bỏ hạn ngạch đối với nhóm hàng này. Do đó các sản phẩm dệt may, giày dép của ta không thể cạnh tranh với hàng của Trung Quốc, Ấn Độ. Còn với ngành giày dép, giảm là do nhiều doanh nghiệp bị phía đối tác phá vỡ hợp đồng gia công hoặc giảm đơn đặt hàng tại các Công ty: Vạn Đạt, EIE, Khải Hoàn Môn, Phúc An...

Điều đáng buồn là trước những khó khăn như vậy, các doanh nghiệp dệt may, giày dép tại Hải Phòng đều có cách nhìn hơi yếm thế, rằng không thể cạnh tranh nổi khi đối thủ là Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia, Thái Lan... Họ có ưu thế là chủ động về nguồn nguyên, phụ liệu, giá nhân công rẻ. Quan trọng hơn, các nước này đã gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO), được hưởng các quy chế ưu đãi về tự do thương mại, về thị trường. Trong khi đó, các doanh nghiệp của ta 90% vật tư, nguyên liệu phải nhập khẩu. Đặc biệt, do chỉ là gia công nên hàng hóa làm ra, dù đạt chất lượng rất tốt vẫn không được phép gắn thương hiệu.

Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam, những khó khăn về xuất khẩu sẽ còn gay gắt hơn nữa trên thị trường EU, nhất là sau thiên tai sóng thần vừa qua, Liên minh châu Âu đã cắt giảm hoặc tạm bỏ thuế suất nhập khẩu đánh trên hàng của những nước bị sóng thần tàn phá. Trong số đó gồm toàn những đối thủ "nặng ký" của Việt Nam về mặt hàng dệt may như Sri Lanka, Thái Lan, Ấn Độ, IndonesiaBangladesh.

Nếu doanh nghiệp Việt Nam muốn tăng sức cạnh tranh ở thị trường nước ngoài thì phải chú ý tăng hàm lượng chất xám trong mỗi sản phẩm xuất khẩu. Nghĩa là phải đầu tư cho con người, phải đào tạo người tạo mẫu có trình độ quốc tế mới có thể thu hút được khách hàng nước ngoài. Ta không thể cạnh tranh được với Trung Quốc hay với các nước khác về giá cả hàng dệt may mà chỉ có thể bằng tính độc đáo về chất liệu, chất lượng và mẫu mã sản phẩm.

Thông tin do một tham tán thương mại EU cung cấp: Tại thị trường Italia, chỉ những sản phẩm giày dép có giá hơn 50 EUR mới được sản xuất tại đây, còn lại là nhập khẩu từ các nước khác. Doanh nghiệp nên nhanh chóng đa dạng hóa sản phẩm để có chủng loại hàng riêng cho từng thị trường truyền thống. Chẳng hạn như nghiên cứu xem người Pháp thích mặt hàng nào mà chỉ có Việt Nam mới làm tốt, hay loại khăn choàng cổ nào mà người Đức thích dùng..

Lê Minh Triết