Hoạ sĩ Trần Văn Cẩn và hoạ sĩ Bùi Trang Chước.

Nhiệm vụ của Viện Khoa học hình sự - Bộ Công an là giám định lại để xác định rõ ràng ai là tác giả của mẫu Quốc huy.

Để thực hiện nhiệm vụ này, các cán bộ thuộc Viện KHHS đã cùng với Cục Bản quyền tác giả và các cơ quan chức năng đến tận gia đình 2 cố hoạ sĩ để thu thập tài liệu gốc, cũng như các tài liệu mà gia đình 2 bên cho rằng đáng tin cậy để đem về giám định, so sánh.

Thậm chí, để có mẫu so sánh, cán bộ Viện KHHS đã vào tận Trung tâm Lưu trữ quốc gia 3 yêu cầu cho tiếp cận với bản mẫu vẽ Quốc huy ở thời điểm gần năm 1955 nhất, mà chúng ta có được. Bản mẫu này được coi như cơ sở để đem ra so sánh với 2 bản phác thảo mẫu Quốc huy Việt Nam mà phía gia đình của 2 cố hoạ sĩ đem đến cho cơ quan giám định.

Quốc huy nước CHXHCN Việt Nam.

Từng hoạ tiết giống và khác nhau giữa 2 bức phác thảo và mẫu Quốc huy đem ra so sánh, được phân tích kỹ càng. Ví dụ: Bông lúa nào dày hạt hơn, hình tròn nào lộ tâm nhiều hơn, gốc của hình bông lúa được vẽ ra sao, chân đế của hình mẫu Quốc huy ở mỗi bản phác thảo khác nhau như thế nào…

Công tác thu thập mẫu giám định đòi hỏi nhiều công phu. Có mẫu, Cục Bản quyền tác giả đưa ra bản photo nhưng các chuyên gia giám định đã không chấp nhận. Các chuyên gia phải trực tiếp tiến hành thu mẫu gốc để giám định.

Hai cố hoạ sĩ (Trần Văn Cẩn và Bùi Trang Chước) đều là những hoạ sĩ danh tiếng, có đóng góp rất lớn cho nền mỹ thuật Việt Nam nên tài liệu của họ để lại rất nhiều. Có mẫu, đoàn chuyên gia phải tìm kỹ càng trong cả 1 gian nhà toàn tài liệu, trước tác khổng lồ của gia đình để tìm mẫu có giá trị (riêng đề tài vẽ mẫu Quốc huy, hoạ sĩ Bùi Trang Chước có đến 94 phác thảo). Thế mới có chuyện: Khi đem nộp mẫu phác thảo Quốc huy của chồng mình cho Viện Khoa học hình sự (KHHS), bà vợ già của 1 cố hoạ sĩ vừa đi vừa thở mang theo 1 chồng tài liệu dày đến nửa sải tay do đứa cháu khoẻ mạnh vác đến.

Trở lại công việc của cán bộ Viện KHHS: Trước khi giám định và so sánh các mẫu phác thảo, 1 công việc hết sức quan trọng là giám định cơ bản các tài liệu bằng chữ viết, chữ đánh máy…phản ánh khá đầy đủ về suốt quá trình sáng tác, sửa chữa, công nhận và tranh chấp, kiến nghị liên quan đến bản quyền vẽ mẫu Quốc huy.

Tại Văn bản số 42/TB-VPCP ngày 27/2/2004, của Văn phòng Chính phủ thông báo ý kiến của Thủ tướng Phan Văn Khải: “Họa sĩ Bùi Trang Chước - người vẽ mẫu Quốc huy để làm cơ sở lựa chọn, hoàn thiện, và họa sĩ Trần Văn Cẩn - người đã chỉnh sửa hoàn thiện mẫu Quốc huy theo ý kiến chỉ đạo của lãnh đạo để trình Quốc hội phê duyệt”.

Anh Phan Quốc Khanh, Phó phòng Giám định tài liệu, Viện KHHS cho biết, qua bản ảnh chứng minh đã khẳng định: Hai bản viết tay “Tôi vẽ mẫu Quốc huy” và “Chúng tôi làm Quốc huy” của 2 cố hoạ sĩ là do chính họ tự tay viết.

Đồng thời qua giám định và so sánh, các cán bộ Viện KHHS thấy rằng mẫu phác thảo Quốc huy số 18 (bản sửa cuối cùng) của cố họa sĩ Bùi Trang Chước có 4 chi tiết cơ bản có “những đặc điểm cùng một số thể hiện” giống với mẫu Quốc huy nước VNDCCH in trên trang bìa tài liệu có dòng chữ QH họp khoá V tháng 9/1955 (mẫu do Trung tâm Lưu trữ quốc gia cung cấp). Bốn chi tiết này gồm: Bông lúa, hình ngôi sao, dải băng và phần gốc bó lúa.

Trong khi đó, bản phác thảo mẫu Quốc huy mà hoạ sĩ Trần Văn Cẩn vẽ (do gia đình cung cấp) có 2 đặc điểm giống với mẫu Quốc huy được chọn để so sánh.

Với những bằng chứng do Viện KHHS đưa ra, đã có thể hoàn toàn khép lại những tranh luận ai là tác giả mẫu Quốc huy

Đỗ Hoàng Duy