Tuyên truyền, vận động vẫn là biện pháp chủ yếu để nhân dân giao nộp STC.

Trên phạm vi toàn quốc, đây là địa phương triển khai cuộc vận động này hiệu quả nhất, và cũng là một trong những cuộc vận động thành công nhất từ trước đến nay ở Điện Biên. Khi súng bị thu hồi, có nghĩa là sẽ không còn những nỗi đau do súng đạn gây ra…

Nhiều nỗi đau ám mùi thuốc súng

Cả trăm năm nay, đã thành một tập quán, STC trở thành vật dụng không thể thiếu như con dao, cái cuốc của bà con các dân tộc thiểu số. STC gắn bó cùng người dân, là vũ khí tự vệ của họ khi có giặc dã, thổ phỉ quấy nhiễu, thú dữ phá hoại mùa màng.

Cho đến trước năm 2006, ở Điện Biên chưa có một thống kê chính xác nào về số vũ khí tự chế lưu hành trong nhân dân. Tuy nhiên, theo con số đăng ký của Phòng PC13, - Công an tỉnh, lúc cao điểm trên địa bàn tỉnh Lai Châu (cũ) từng có đến gần 45 ngàn khẩu STC. Theo truyền thống, mỗi người đàn ông dân tộc Mông, dân tộc Thái, Khơ Mú…, khi trưởng thành đều có thói quen sắm cho mình một khẩu súng, có nhà tàng trữ, sử dụng cả chục khẩu.

Tuy nhiên, xung quanh việc lưu hành và sử dụng loại vũ khí này có nhiều vấn đề lợi bất cập hại. STC là một trong những "thủ phạm" tàn sát môi trường, tuyệt diệt thú rừng, đặc biệt nguy hiểm khi nó trở thành phương tiện gây án của bọn tội phạm.

Công an huyện Điện Biên vận động nhân dân giao nộp STC. Ảnh: VMH

Qua thống kê, trong khoảng 5 năm trước khi có cuộc vận động thu hồi, trên địa bàn tỉnh Điện Biên có 13 vụ sử dụng STC gây án mạng, 31 vụ săn thú bắn nhầm người, 29 vụ tai nạn do sử dụng súng bất cẩn. Điện Biên là điểm nóng hoạt động của tội phạm ma túy, hầu hết bọn tội phạm thường trang bị cho mình những khẩu STC, sẵn sàng ăn thua với lực lượng truy bắt. Không thể thống kê đã bao nhiêu vụ các trinh sát của PC17 bị bọn tội phạm sử dụng vũ khí nóng, trong đó có STC chống trả.

Những trinh sát dũng cảm trong trận tuyến này như: Thiếu tá Mai Đình Vân không dưới 5 lần, Trung tá Đinh Tiên Hoàn 3 lần bị đối tượng dùng STC nã đạn, trong đó có lần những viên bi quái ác đã găm kín áo chống đạn của các anh. Nhiều người còn chưa quên câu chuyện về một chiến sĩ Cảnh sát hình sự dũng cảm khi đương đầu với tội phạm có vũ khí và anh dũng hy sinh, đó là Trung úy Hà Ngọc Thao, cán bộ Công an huyện Điện Biên. Trong khi truy bắt đối tượng  truy nã đặc biệt nguy hiểm Lò Văn Xanh ở xã Nà Tấu, anh đã bị y dùng STC bắn gây tử vong. Sau này, trước khi tự sát, Xanh hai lần dùng STC bắn trả và tẩu thoát…

Chưa hết, do nhu cầu sử dụng, STC và những mặt hàng "phục vụ" cho nó như: thuốc súng, đạn chì từng trở thành hàng hóa, nó được vận chuyển, mua bán công khai, nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng đã xảy ra do những bất cẩn của con người. Cách đây chưa lâu, một vụ tai nạn thuốc STC kinh hoàng đã xảy ra tại Km 2+300 QL4D (Tam Đường - Lào Cai), làm chết và bị thương 41 người.

Nguyên nhân là do 2 đối tượng Vũ Văn Khoái (41 tuổi), ở Bảo Thắng (Lào Cai) và Nguyễn Văn Khiên (42 tuổi) ở Bình Lư (Phong Thổ) vận chuyển trái phép hơn 3kg thuốc súng trên chiếc xe khách BKS 24N-0578, sau đó hút thuốc để tàn lửa rơi vào túi thuốc gây cháy nổ…

Cuộc vận động vô tiền khoáng hậu

Đầu năm 2006, Công an tỉnh Điện Biên tham mưu cho UBND tỉnh Kế hoạch 364/KH-UB về vận động nhân dân giao nộp STC, để chuẩn bị cho kế hoạch này, trước đó, Công an tỉnh đã triển khai nhiều đợt ra quân tăng cường cán bộ xuống cơ sở, một trong những nhiệm vụ chính của các đội công tác là rà soát lên danh sách số STC trong nhân dân.

Huyện Điện Biên Đông được chọn làm thí điểm, sau đó rút kinh nghiệm nhân rộng ra toàn tỉnh. Sau hơn 3 tháng triển khai, nhân dân đã tự giác giao nộp hơn 2.400 khẩu STC. Cái khó nhất của việc triển khai chủ trương này là phải tuyên truyền, vận động như thế nào để thay đổi tập quán sử dụng STC, đã ăn sâu vào trong tiềm thức của bà con các dân tộc.

Mặt khác, do địa bàn hẻo lánh, chia cắt, giao thông đi lại khó khăn; nhiều bản cán bộ phải đi bộ cả ngày thậm chí nhiều ngày đường, trong khi nhận thức của một bộ phận nhân dân còn hạn chế thì tuyên truyền làm sao dân hiểu và chấp hành là cả một bài toán khó.

Tuy nhiên, với phương châm: vận động, giáo dục, thuyết phục, cán bộ Công an đã đến từng nhà, tuyên truyền để bà con hiểu, dần thay đổi suy nghĩ, nhận thức, tự đem giao nộp súng. Đến tháng 7/2009, nhân dân tự giác giao nộp hơn 29 ngàn khẩu STC. Cao điểm nhất là thời điểm 2006 - 2008, hơn 26 ngàn STC đã được nhân dân giao nộp.

Những địa phương triển khai cuộc vận động này có hiệu quả nhất là: huyện Điện Biên: gần 8.700; các huyện Tuần Giáo, Mường Chà, Mường Nhé mỗi địa phương hơn 4.000 khẩu STC… Năm 2009, cuộc vận động này tiếp tục được triển khai, với gần 200 khẩu được thu hồi. Theo Trung tá Đào Thị Hải, Phó trưởng phòng PC13: Số súng này chủ yếu tập trung ở những người làm nương rẫy ở những địa bàn hẻo lánh giao nộp.

Trao đổi về kinh nghiệm của tỉnh Điện Biên trong cuộc vận động này, Thiếu tướng Vi Văn Long, Giám đốc Công an tỉnh cho biết: "Chúng tôi đã tham mưu cho cấp ủy, chính quyền huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, lực lượng Công an chỉ giữ vai trò nòng cốt. Trong quá trình triển khai, phải chú trọng và làm tốt công tác tuyên truyền, tranh thủ được già làng, trưởng bản, người có uy tín, tuyệt đối không sử dụng biện pháp cưỡng chế. Muốn vậy, các tổ đội công tác luôn bám cơ sở, phải kiên trì và quyết liệt…".

Súng được nhân dân tự giác giao nộp, đã góp phần giảm đi những nỗi đau ám mùi thuốc súng ở miền biên ải. Từ năm 2008 đến nay, Điện Biên không xảy ra các vụ việc sử dụng súng tụ chế để gây án. Các vụ săn bắn nhầm gây chết người -  đã hoàn toàn chấm dứt. Phạm pháp hình sự năm 2008 và 6 tháng đầu năm 2009 ở Điện Biên đều giảm so với cùng kì, kết quả đó một phần nhờ chủ trương đúng đắn này

Vũ Mạnh Hà